СЕМИНАРСКИ РАД

тема:

Пирамида и Купа

Predmet:METODIKA NASTAVE MATEMATIKE 2 Profesor:ZORAN LUČIĆ

Student:Zećirović Hilmija Broj indeksa: 420/06

Piramida i kupa

ПИРАМИДА
Нека je n≥3, полиедар са n+1 страна од коих је jeдна nтроугао а све остале су троуглови назива се n-тострана пирамида (сл.1). Површ пирамиде се састоји од површи nтроугла A1,A2 ... An и дела површи роглја коју сачинјавају поврси троглова A1A2O, A2A3O,... An1AnO.Ова површ и део простора ограничен нјоме је пирамида.Површ пресеченог многоугла je основа или база пирамиде,дeo површи роглја саставлјен из површи троуглова je бочна површ или омотач пирамиде,површ сваког троугла je бочна страна пирамиде.Странице многоугла су ивице основе,троуглова по којима се секу бочне стране су боцне ивице пирамиде.Врх роглјасте површи у којој се сустичу бочне ивице је брх пирамиде. Постоје праве и косе пирамиде.Ако су све бочне ивице једнаких дужина,пирамида је прва,иначе је коса.Висина пирамиде је одстојанје врха од основе ако је пирамида права,око њене основе моње да се опише круг; подножје висине налази се у центру тог круга. ако је основа пирамиде правилан многоугао,пирамида је правилна.На пример,ако je у бази једнакостраничан тоугао пирамида је правилна тространа,ако је у бази квадрат,правилна четворострана,шестоугао правилна шестострана.

Висина бочне стране која полази из врха правилне пирамиде назива се апотема и одговара бочно страни.

2

Visine odgovarajućih trapeza nazivaju se apoteme zarubljene piramide. ЗАРУБЛЈЕНА ПИРАМИДА Ako se n-tostrana piramida preseče sa ravni koja je paralelna ravni osnove dobija se mnogougao homotetičan sa osnovom. Normala S1 S2 na ravni osnove naziva se visina zarubljena piramide. 3b).Piramida i kupa Пирамиде чије су основе и бочне стране међусобом подударни једнакостранични троуглови и назива се правилан тетраедар. dok njen omotač sačinjavaju trapezi (sl. Budući da su obe osnove pravilne piramide. 3a). zaključujemo da omotač takve piramide čine jednakokraki trapezi. Zarubljana piramida je prava ako je nastala od prave piramide a pravilna ako je nastala od pravilne piramide. Ako sa B označimo površinu baze (osnove) piramide a sa M površinu njenog omotača onda je površina piramide: 3 . pravilni mnogouglovi. Deo piramide između tih homotetičkih površi jeste n-trostrana zarubljena piramida (sl. III POVRŠINA PIRAMIDE Površinu piramide obrazuju površina njene osnove i površina bočnih strana koje obrazuju omotač piramide. Homotetički mnogouglovi jesu osnove zarubljene piramide.

zarubljene piramide. Neka je a merni broj ivice donje osnove.52 cm 2 ha =10 . Izračunati njenu površinu. b merni broj ivice gornje osnove i h merni broj visine bočne strane. Prava pravilna četvorostrana piramida ima dužinu 4cm.13 ) POVRŠINA ZARUBLJENE PIRAMIDE Ako površine baze. Izračunati površinu piramide. njena površina biće: P = 1 + 2 + B B M Da bi smo izračunali omotač zarubljene piramide moramo izračunati pojedinačnu površinu svih bočnih strana.19 sledi P = 16 + ( 2 ⋅ 4 ⋅10 . Izračunati površinu jednakoivične trostrane piramide (pravilnog tetraedra) ako je poznata ivica a Rešenje: biće ah a2 3 i M =3 2 4 a 3 gde je h = prema tome imamo 2 a2 3 a⋅a 3 a2 3 P= +3 =4 4 2 4 B= P = a2 3 Primer 2.4). a visinu 10 cm. 2 B=a2 i M= 4 ah = 2ah 2 a Gde je ha 2 = H 2 +   2 ha = 100 + 4 P = a 2 + 2ah P = 97 . a površinu omotača sa M. 4 . Rešenje: H =10 cm a=4 cm. M = n⋅ a +b h 2 Primer 1: Data je prava zarubljena piramida čije su osnove kvadrati (sl.Piramida i kupa P = + B M Primer 1. odnosno moramo izračunati površine trapeza koji čine njen omotač. označimo sa B1 i B2.

6). dakle P = B1 + B2 + M P = 24 3 + 6 3 +150 P = 30 3 +150 cm 2 P = 30 ( ( 3 + 5 cm 2 ) ) IV KAVALIJERIJEV PRINCIP Bonaventura Kavalijeri (1598-1647) bio je italijanski matematičar.5) ima apotemu h=5 cm. Izračunati njenu površinu. M = 4 P = B1 + B2 + M Primer 2. geometrijski zasnovane. 5 . tada su zapremine tih tela jednake(sl.Piramida i kupa Rešenje površine piramide biće: a +b h 2 pa je dakle P = a 2 + b 2 + 2( a + b ) h 2 2 dalje je B1 = a . Odigrao je značajnu ulogu u izračunavanju zapremine geometrijskih tela pomoću svog stava koji je u elementarnoj geometriji poznat kao Kavalijerijev princip i glasi: Ako se dva tela nalaze između paralelnih ravni i ako su jednake površine preseka ovih tela s ma kojom ravni koja je paralelna dvema ravnima. Pravilna šestostrana zarubljena piramida (sl. profesor Bolonjskog univerziteta i Galilejev učenik. Rešenje: Pošto je P = B1 + B2 + M Biće: a2 3 4 2 a 3 B1 = 3 ⋅ 2 3 ⋅16 3 B1 = 2 B1 = 24 3 B1 = 6 ⋅ a2 3 4 2 a 3 B2 = 3 ⋅ 2 3⋅4 3 B2 = 2 B2 = 6 3 B2 = 6 ⋅ M = 6⋅ a +b h 2 M = 3( a + b ) h M = 3 ⋅ 10 ⋅ 5 M = 150 pa je. dužinu donje ivice a=8 cm i dužinu gornje ivice osnove b=2 cm. U delu "Geometrija nedeljivih" izložio je tadašnje saznanje matematičke analize. B2 = b .

Kako je V ( ρ ) = V ( ρ1 ) + V ( ρ 2 ) + .. je jednak trouglu MQQ1) i jednake visine (duž spuštena normalno na ravan MQQ1M iz temena N1) jednake su takođe i piramide β i γ jer imaju jednake osnove (trouglovi N1Q1Q i NQN1 su jednaki) i zajedničku visinu (duž spuštenu normalno na ravana NQQ1 N1 iz temena M) tako da su i njihove zapremine jednake... Q1.ρ 3..3. Njena osnova je poligon koji se može razložiti na n trouglova ∆ 1. dvema njoj jednakim trostranim piramidama dopuniti do trostrane prizme koa će sa datom piramidom imati jednaku osnovu B i visinu H.. V(α )=V(β ).7) presecima MN. Neka je piramida ρ n-trostrana.+ P( ∆ n ) ] H ili V = 1 BH 3 P( ∆ k ) ⋅ H 3 k=1. razložimo na tri trostrane piramide α .n 6 .. Piramide α i β su jednake..ρ n sa zajedničkom visinom H.ρ 2.. + .β i γ dobićemo tri jednake piramide. + P( ∆ n ) . tj. jer imaju jednake osnove (trogao MM1Q.∆ n. da svaku trostranu piramidu ρ možemo. dakle.. V ( ρk ) = to je V ( ρ ) = 13 [ P( ∆ 1 ) + P( ∆ 2 ) + .2. Prema tome... sve tri piramide su međusobno jednake: V(α )=V(β )=V(γ ) Očigledno je..Q i MN.V ( ρ n ) i B = P( ∆1 ) + ( ∆ 2 ) + .. a piramida se može razložiti na n trostranih piramida ρ 1.∆ 2.Piramida i kupa V ZAPREMINA PIRAMIDE Ako pravu trostranu piramidu (sl.∆ 3.. Pošto je zapremina prizme BH biće: V ( ρ) = BH 3 tako da možemo reći da je zapremina trostrane piramide jednaka trećini proizvoda osnove i visine.

9). Izračunati njenu zapreminu. sa osnovama B1 i B2 . a površina njenog omotača 40 cm2. Rešenje: Pošto je trougao MNQ jednakostraničan biće : B= a2 3 4 tačka T je težište tog trougla. Rešenje:Pošto je B = a 2 biće 16 = a 2 odakle sledi da je a = 4cm M = 4 Da bismo aha ⇒ 40 = 8ha ⇒ ha = 5cm 2 izračunali 2 H koristimo Pitagorinu a 2 teoremu H 2 = ha −   i dobijamo H = 21 2 Prama tome zapremina će biti V = BH = ⋅16 21 1 3 1 3 ZAPREMINA ZARUBLJENE PIRAMIDE Neka je data zarubljena piramida (a) (sl. Izračunati zapreminu pravilnog tetraedra ako je data njegova ivica a (sl.8). Primer 1. visinom H i x odstojanjem vrha O odgovarajuće piramide MNQSO od gornje osnove zarubljene piramide. a druge sa površinom osnove B2 i visinom X tada je: V ( a) = imamo B1 ( H + X ) B2 X B1 H ( B1 − B2 ) X − = − 3 3 3 3 2 2 B1 : B2 = ( H + X ) : X 7 . H = 2a 2 a 2 = 3 3 prema tome zapremina tetraedra će biti V = 1 1 a2 ⋅ 3 a 2 a3 2 BH = ⋅ ⋅ = 3 3 4 12 3 Primer 2. Pošto je zapremina zarubljene piramide jednaka razlici zapremina dveju "punih" piramida.Piramida i kupa iz čega zaključujemo da je zapremina svake piramide jednaka trećini proizvoda osnove i visine. Površina osnove prave pravilne četvorostrane piramide je 16cm2. jedne sa površinom osnove B1 i visinom H+X. pa koristeći poznatu osobinu težišta i Pitagorinu teoremu za visinu tetraedra dobijamo H = MS − MT 2 2 2 2 a 3  a2 2a 2  = a2 − = a − ⋅ = 3 2  3 3   2 2 tj.

8 . Dužine osnovnih ivica su a i c. Pravilna četvorostrana zarubljene piramida ima visinu H i apotemu h. Izračunaj zapreminu zarubljene piramide ako je a = 8cm . Primer 1. a njihove osnove su: gornja i donja osnova zarubljene piramide i geometrijska sredine tih osnova. h = 5cm Rešenje. a = 8cm c = 2cm . imaćemo B H ( B − B2 ) H B2 V ( a) = 1 − 1 3 3 B1 − B2 ( odnosno i konačno V ( a) = V = B1 H − 3 ( ) B1 − B2 3 B1 − B2 ( )( B1 + B2 H B2 ) ) H B1 + B1 B2 +B2 3 ( ) Iz toga možemo zaključiti da je zapremina zarubljene piramide jednaka zbiru zapremina triju piramida kojima je visina jednaka visini zarubljene piramide. Ako je sledi: B1 = a 2 B1 = 8 2 B1 = 64 V = H B1 + B1 B2 + B2 3 ( ) h = 5cm B2 = C 2 B2 = 2 2 B2 = 4 V=? Da bismo dobili visinu piramide koristimo trapez (osni) presek čija je visina jednaka visini piramide.Piramida i kupa ili B1 : B2 = ( H + X ) : X odatle je X = H B2 B1 − B2 Kada ovu vrednost sa X stavimo u obrazac za V ( a ) . a bočne b. a bočne ivice su bočne ivice piramide. c = 2cm . osnovne ivice su dijagonale osnova piramide.

10b) Deo presečene ravni ograničen konusnom površi (krug) je osnova kupe. a normalna je na njenu osu. 9 . inače je kosa (sl. Rastojanje između vrha i ravni osnove kupe je visina kupa. naziva se prava kupa (sl. Izvodnice konusne površi koje pripadaju omotaču kupe nazivaju se izvodnice kupe. a duž koja spaja vrh sa središtem osnove osa kupe.Piramida i kupa d =a 2 d =8 2 d1 = c 2 d1 = 2 2 X1 = d − d1 =3 3 2 sa slike se vidi da je: x= a −c 2 6 x= 2 x =3 Iz osenčenog trougla sledi b2 = h2 + x2 H =b −X 2 2 2 1 b 2 = 25 + 9 b 2 = 34 b = 34 H 2 = 34 − 27 = 7 H = 7 Zapremina zarubljene piramide je 7 ( 64 +16 + 4) 3 7 V = 96 = 32 7 cm 3 3 V = VI KUPA Geometrijsko telo ograničeno pravom konusnom površi i jednom ravni koja ne prolazi kroz vrh površi. Osa prave kupe je ujedno i njena visina. 10a) Kupa je prava ako je osa normalna na ravan osnove. a deo konusne površi između vrha i osnove je omotač kupe.

tzv. Ako je B površina baze (osnove). Prava koja spaja središta osnova i koja je ujedno i visina prave zarubljene kupe naziva se osa zarubljene kupe. Može se pokazati da se omotač kupe može uvek razviti u deo ravne površi koja ima oblik kružnog isečka. tako da je 2 10 .13b). tada je: P = + B M Jasno je B = r π . Zarubljena kupa je prava ako je nastala od prave kupe. VIII POVRŠINA KUPE Neka je r poluprečnik osnove kupe. H visina. površina kupe je zbir površine njene osnove i površine njenog omotača. 12a).13a). a zarubljena kupa obrtanjem pravouglog trapeza oko stranice na koju naležu pravi uglovi (sl. Kao obrtna tela. osnovama i delom konusne površi između njih koja čini omotač zarubljene kupe. a s izvodnica (sl. 11) Ona je ograničena dvema kružnim površima. poluprečnika s. a M površina omotača.12b).Piramida i kupa VII ZARUBLJENA KUPA Telo koje nastaje presecanjem kupaste površi sa dve ravni naziva se zarubljena kupa (sl. kupa se dobija obrtanjem pravouglog trougla oko jedne njegove katete (sl. a kome je odgovarajući luk jednak obimu osnove kupe (sl.

Može se pokazati da se omotač zarubljene kupe uvek može razviti u deo ravne površi koji je jednak razlici površina dvaju kružnih isečaka. h visina i s izvodnica zarubljene kupe (sl. Ako je B1 površina donje osnove.15a) površina zarubljene kupe ja zbir površina njenih osnova i površine njenog omotača. r poluprečnik gornje osnove. POVRŠINA ZARUBLJENA KUPE Neka je R poluprečnik donje osnove. kao što pokazuje (sl. tako da je osni presek kupe jednakostranični trougao (sl. Rešenje: Koda jednakostranične kupe S = 2r Po Pitagorinoj teoremi 11 .15b). Odrediti njenu površinu. Visina jednakostranične kupe je H. B2 površina gornje osnove i M površina omotača onda je: P = 1 + B M + 2 B 2 2 Jasno je B1 = R π i B2 = r π .14) i obično se takva kupa zove jednakostranična kupa.Piramida i kupa 2rπs = rπs 2 prema tome P = r 2π + rπs M = odnosno površina kupe je P = r π (r + s) U slučaju da je izvodnica s jednaka prečniku osnove S = 2r onda je M = 2r 2π i P = 3r 2π . M = ( R + r ) ⋅ πs prema tome P = R 2π + ( R + r )πs + r 2π Odnosno površina zarubljene piramide je: P =π R2 +( R +r ) ⋅ s +r 2 ( ) Primer 1.

V = 1 2 r πH 3 12 .16). s = H 2 + ( R − r ) 2 tj. Iz toga zaključujemo da je zapremina kupe jednaka trećini proizvoda površine osnove i visine. s = 9 +16 = 5cm po formuli za površinu P = π ( 6 2 + 8 ⋅ 5 + 2 2 ) = 80π P = 80πcm 2 IX ZAPREMINA KUPE Ako kupu i piramidu sa osnovama jednakih površina koje leže u istoj ravni α i sa jednakim visinama H presečemo sa ravni β koja je paralelna ravni α prema Kavalirijevom principu uvidećemo da kupa i piramida imaju jednake zapremine (sl. Vk = Vpir = 1 BH 3 tj. Rešenje: Dužina izvodnice je.Piramida i kupa H 2 = ( 2r ) 2 − r 2 H 2 = 4r 2 − r 2 H 2 = 3r 2 odatle je r2 = H2 3 H r= 3 2H 3 pošto je s=2r biće s = P = rπ ( r + s ) H 2H  π +    3  3 3 H2 2H 2 P= π+ π 3 3 3H 2 P= π 3 P = H 2π P= H Primer 2. Izračunati površinu prave zarubljene kupe visine H=3cm i sa poluprečnicima osnove R=6 i r=2.

17) zapremina zarubljene kupe biće jednaka razlici zapremina dve kupe – jedne sa poluprečnikom osnove R i visinom (0V)=H+X i druge sa poluprečnikom osnove Vr i visinom (01V)=X. Data je kocka sa ivicom dužine a . Prema formuli za 2 zapreminu 13 . a u gornju osnovu upisana je kružnica.41 zapremina će biti 1 2 r πH 3 1 V = 9π 7. a poluprečnik gornje osnove 2 r= a . Odrediti zapreminu prave kupe poluprečnika osnove r=12 cm i visine H=18 cm.14) s=2r pa je H =r 3 odakle je V = r 3π 3 3 ZAPREMINA ZARUBLJENE KUPE Ako zarubljenu kupu dopunimo do kupe sa vrhom V (sl. Te kružnice određuju donju i gornju osnovu jedne zarubljene kupe. Rešenje: B=9π cm2 prema formuli B=r2π sledi 9π = r2π . Rešenje: Visina kupe je H= a poluprečnik donje osnove R= a 2 . r=3 M=24π cm2 prema formuli M= rπ s sledi 24π =3π s. Odrediti zapreminu prave kupe sa površinom osnove B=9π cm2 i površinom omotača M=24π cm2.Piramida i kupa U slučaju da imamo jednakostraničnu kupu (sl. Rešenje: Po formuli za zapreminu 1 2 r πH biće 3 1 V = ⋅12 2 π ⋅18 3 V = 864 πcm 3 V = Primer 2.3π 3 cm V = Primer 3. Odredi njenu zapreminu. s=8 prema Pitagorinoj teoremi visina će biti H = s 2 − r 2 = 7. Oko donje osnovice kocke opisana je kružnica.41 3 V = 22 . tako da je zapremina V = 1 2 1 1 R π ( H + X ) − r 2πX = π ( R 2 H + R 2 X − r 2 X ) = 3 3 3 2 1 X r   1  πH  R 2 + R − r 2  = πH  R 2 + (R 2 − r 2 )  3 H r −R   3   ( ) i konačno V = π H 3 (R 2 + Rr + r 2 ) Primer 1.

Rešenje: Iz formule P = π ( R 2 + ( R + r ) s + r 2 ) 170 π = π ( 49 + 9 s + 4 ) sledi 170 = 53 + 9 s 9 s =117 s =13 prema Pitagorinoj teoremi H =  2R − r  s 2 −   2  2 H = 169 − 36 H = 133 H = 11.17). Kada se broj n stranica upisanog pravilnog mnogougla neograničeno udvostručava njegov obim Pn teži granici koja je jednaka obimu kružnice u koju je mnogougao upisan. a površina P=170π cm2.Piramida i kupa V = V = π ⋅H 3 (R 2 + Rr + r 2 ) = πa  a 2  + 3  2  a2 2 a2   + 4 4   πa 3  1  2 1 3+ 2 + + = ⋅ πa 3 3 2 4 4 12   Primer 4. Površina Pn hn omotača piramide teži granici koja je jednaka poluproizvodu 2 obima osnove i apoteme kupe. a vrh piramide je istovremeno i vrh kupe.3 π ⋅ 67 = 259 . koji je upisan u osnovu prave kupe.3 π ( 49 + 14 + 4) = 11. Prema tome. Odredi zapreminu prave zarubljene kupe ako su poluprečnici njenih osnova R=7cm i r=2cm. a razlika s=hn takođe teži nuli pri tome. kažemo da je piramida upisana u kupu (sl.6 zapremina će biti πH 2 2 V = 3 (R + Rr + r 6 6 ) = 11. hn teži svojoj graničnoj vrednosti s.06πcm 3 X UZAJAMNI ODNOS KUPE I PIRAMIDE Ako je osnova piramide mnogougao upisan u osnovu kupe. Apotema piramide hn teži pri tome granici koja je jednaka dužini izvodnice s=(VB) kupe. kad n neograničeno raste an teži nuli. spojimo sa vrhom kupe V dobićemo pravilnu piramidu upisanu u kupu. Tu granicu uzimamo za površinu omotača kupe. Ako temena pravouglog mnogougla ABCDE. 14 .

a izvodnica s=10cm izračunati zapreminu tako nastalog tela. Ako se visina kupe i zarubljene kupe odnose kao 3:2 i ako su poluprečnici osnova zarubljene kupe R=10cm i r=4cm. graditeljskim delatnostima. a poluprečnici osnova su r=5 cm i r1=2 cm.Piramida i kupa XI PRIMENA KUPE I PIRAMIDE Kombinacija geometrijskih tela obrađena u ovom radu. Izračunati zapreminu piramide. građevinarstvu i dr. s = 5cm R = 5cm r = 2cm V zp = ? H B1 + B1 B2 + B2 3 4 V = 5 2 + 20 + 2 2 3 4 V = 7 2 + 20 3 V = ( ) ( ( ) ) 15 . a gornja osnova u gornju osnovu kupe. Iz mnoštva takvih kombinacija izdvajam tri koje ću ilustrovati sa tri primera.6π Vk = V = 416 π + 266 . ima praktičnu primenu u arhitekturi. U kupu je upisana pravilna zarubljena četvorostrana piramida tako da je donja osnova piramide upisana u donju osnovu kupe.6π = 682 . H k : H 2k = 3 : 2 2 H k = 3H zk 3 H k = H zk 2 V = Vk +V zk 3 H zk 2 R =10 cm r = 4cm Hk = s =10 cm V zk = V zk X = R −r X =6 H H 2 2 V zk V zk =s −X 2 =100 − 36 (R 2 + R ⋅ r + r 2 ) 3 8π (100 + 40 +16 ) = 3 8π = 156 3 = 416 π πH H 2 = 64 H =8 1 2 R πH 3 1 Vk = ⋅100 π ⋅ 8 3 Vk = 266 .6πcm 3 Izvodnica prave zarubljene kupe je s=5 cm. Zarubljena kupa i kupa imaju iste osnove kojima se dodiruju.

b = 4cm . M 1 = rπa M1 P = M1 + M 2 P= 36 48 π + π M1 5 5 84 M2 P= πcm 2 5 M2 12 = ⋅ 3π 5 36 = πM 2 = rπb 5 12 = ⋅ 4π 5 48 = π 5 r = MC a 2 = C ⋅ AM AM = a2 9 = C 5 2 2 r 2 = a 2 − AM 144 12 9  r 2 = 32 −   = = 5 25 5  16 .Piramida i kupa B1 = a 2 B2 = a12 2R = a 2 10 = a 2 a= 10 2 2 a =5 2 2r = a1 2 4 = a1 2 4 a1 = ⋅ 2 a1 = 2 2 2 2 H 2 = s2 − X 2 H 2 = 25 − 9 H = 16 H =4 2 X = R −r X =3 Pravougli trougao sa katetama dužine a = 3cm . obrće se oko hipotenuze. Odrediti površinu dobijenog tela.

Odrediti površinu omotače piramide. aha 2 M = 2aha 3a M = 2a ⋅ 2 2 M = 3a M =4 B =a2 Pdp = a Pdp = 2 a =a Pdp = B M =? dH 2 dH 2 d =a 2 a2 = a2 = a 2H 2 H = a2 a 2 2 2a 2 a 2 2a 2 2 H = H = a ha 2 = H 2 +    2 2 2  2a   a  ha =   +   2   2 a2 ha 2 = 2a 2 + 4 2 8a 2 + a 2 4 2 9a ha 2 = 4 3a ha = 2 ha 2 = 3. a temena donje osnove su osnova temena četvorostrane piramide upisane u koku. Izračunaj površinu pravilne trostrane piramide kod koje osnovna ivica ima dužinu 3m.Piramida i kupa XII ZADACI 1. Površina dijagonalnog preseka te piramide jednaka je površini baze. Centar gornje osnove kocke je vrh. a bočna 5m P = B +M a = 3m s = 5m 9 3 9 + 91 4 4 9 P= 3 + 91 m 2 4 P= ( ) a2 3 4 2 3 3 B= 4 9 3 B= 4 B= aha 2 4 3 91 M =3 2 2 9 M = 91 4 M =3 a ha 2 = s 2 −   2 3 ha 2 = 25 −   2 9 ha 2 = 25 − 4 2 2 100 − 9 4 91 ha 2 = 4 1 ha = 91 2 ha 2 = 2. Izračunaj površinu omotača piramide. Osnovna ivica pravilne četvorostrane piramide ima dužinu a . Dužina ivice kocke a . 17 .

Piramida i kupa a=a H =a M? 4ah 2 M = 2ah M = M = 2a ⋅ M = a2 a 5 2 5 4. Visina pravilne četvorosrtane piramide je H=12 cm. i površina omotača 144 cm2. 18 . 2 = 2 2 t −100 t + 2304 = 0 2 ha 12 = 36 ha 2 = 64 t1. 2 = 100 ± 784 = 100 ± 28 2 2 ha 1 = 36 ha 2 = 64 t = 36 t = 64 1 2 ha 1 = 6 ha 2 = 8 ha 2 = 100 − 5. Izračunaj dužinu osnovne ivice i apotemu pravilne trostrane piramide ako je dužina bočne ivice 10 cm. s =10 cm M =144 cm 2 a =? ha = ? a h2 = a2 +   2 a2 h2 = a2 + 4 2 4a + a 2 h2 = 4 2 5a h2 = 4 a 5 h= 2 2 3aha 2 3aha 144 = 2 M = aha 48 = 2 aha = 96 96 a= ha 96 6 a1 = 16 a1 = 96 8 a 2 = 12 a2 = a  ha 2 = S 2 −   2 a2 ha 2 = 100 − 4 2  96    ha 2 = 100 −  ha   4      9216 ha 2 = 100 − 4ha 2 2 2304 − b ± b 2 − 4ac ha 2 t1. Odredi zapreminu piramide. a dijagonala njene osnove ima dužinu 8 cm. 2 = 2a ha 4 −100 ha 2 + 2304 = 0 2 2 100 ± 10000 − 9216 ha = t t1.

a dužina bočne ivice je 13 cm.Piramida i kupa B = a2 H =12 cm d = 8cm V =? d =a 2 2 6.6m i a1 = 2.6m . Apotema piramide je h=6 cm. Osnovne ivice pravilne četvorostrane zarubljene piramide imaju dužine a = 4. Odrediti površinu piramide. a podnožje visine je u preseku dijagonale osnove. a = 6cm b =8cm s =13 cm V =?  8  B =   2 64 B= = 32 2 a= a= d 2 8 2 1 BH 3 1 V = ⋅ 32 ⋅12 3 V = 128 cm 3 V = 1 BH 3 B = ab 1 V = ⋅ 48 ⋅12 B = 6 ⋅ 8 3 B = 48 V = 4 ⋅ 48 V = V = 192 cm 3 d  H 2 = s2 −  2 2 H = 169 − 25 H 2 = 144 H = 12 2 d 2 = a2 +b2 d 2 = 36 + 64 d 2 = 100 d = 10 7. Izračunaj površinu i zapreminu pravilne četvorostrane zarubljene piramide ako je a = 13 cm . 19 . Izračunaj zapreminu piramide: ako osnovne ivice imaju dužine 6 cm i 8 cm. b = 10 cm i h = 8cm a =13 cm b =10 ca h =8cm P =? V =? P = B1 + B2 + M 2 P = a 2 + a1 + 2( a + a1 ) h P = 13 2 +12 + 2(13 +1)10 P = 169 +1 + 2 ⋅14 ⋅10 P = 170 + 280 P = 450 cm 2 H B1 + B1 B2 + B2 3 2 7 V = 169 + 169 +1 3 2 7 (170 +13 ) V = 3 2 7 V = 183 = 2 7 ⋅ 61 = 112 7cm 3 3 V = ( ) ( ) h2 = s2 − X 2 X 2 = s2 −h2 X 2 = 100 − 64 X 2 = 36 X =6 H 2 = s 2 − X 12 a1 = a − 2 x a1 = 13 −12 a1 = 1 H 2 10 2 − 6 2 H 2 = 28 H =2 7 ( ) X1 = 2 d1 − d 2 2 d1 = 10 2 d2 2 X1 = 6 2 H 2 = 100 − 36 ⋅ 2 8. Osnova piramide je pravougaonik.

Izračunaj površinu kupe.2 ⋅ 6 P = 21.29 =13 . Osni presek prave kupe je jednakokraki trougao sa osnovicom dužine 12 cm i krakom dužine 10 cm. Zapremina prave kupe je V=145 dm3.29 π ⋅16 .1 5 π 2 20 cm 1 BH 3 1 145 = r 2πH 3 1 2 145 = r πr 15 3 435 = r 2πr 15 V = 435 = r 3π 15 435 r3 = ≈ 3.16 + 6. 20 .16 ) P =3. a = 12 cm ⇒ a = 2r a r= b = 10 cm 2 V =? r =6 1 2 r πH 3 1 V = 36π ⋅ 8 3 V = 12π ⋅ 8 = 96πcm 3 V = H 2 = b2 −r 2 H 2 = 100 − 36 = 64 H =8 12.32 cm 2 9.29 π 15 H 2 = s 2 −r 2 H 2 = 4r 2 − r 2 H 2 ( ) =16 r 2 −r 2 H 2 =15 r 2 H = r 15 s = 4 ⋅ 3.76 + 2 ⋅ 7. V =1 dm 45 3 s = 4r P =? P = B +M P = rπ( r +s ) P =3.16 11. a donja osnove 20m i 10m. Rezervoar dubine 3m ima obli zarubljene piramide čije su osnove pravougaonici.76 + 86 . H = 3m a = 20 m b =10 m a1 = 30 m b1 =15 m V =? H B1 + B1 B2 + B2 3 3 V = 200 + 90000 + 450 3 V = 650 + 300 V = ( ) B = ab B = 20 ⋅10 ( ) B = 200 B1 = a1b1 B1 = 30 ⋅15 B1 = 450 V = 950 m = 9500 dm 3 3 10.6m a1 = 2.Piramida i kupa a = 4. Nađi zapreminu kupe. a izvodnica je četiri puta veća od poluprečnika osnove.29 +13 .6m h = 6cm P =? P = B1 + B2 + M 2 P = a 2 + a1 + 2( a + a 2 ) h P = 21.29 π(3. Odredi zapreminu prave kupe sa površinom osnove B=9π cm2 i površinom omotača M=24π cm2.45 P =54 . Ivice gornje osnove imaju dužinu 30m i 15m.16 + 6. Koliko litara vode može da stane u rezervoar.4 P = 114 .

Poluprečnici osnove su R=9 cm i r=3 cm. Odrediti površinu osnog preseka. r = 3cm R = 7cm s = 2cm P dp =? 2 R + 2r H 2 14 + 6 Pdp = ⋅ 5.7 2 15. Odredi zapreminu i površinu kupe.7 2 Pdp = 57 cm Pdp = H 2 = s 2 −( R − r ) H 2 = 49 −16 H = 33 H = 5. Odrediti dužinu izvodnice prave zarubljene kupe sa visinom H=15 cm i poluprečnicima osnove R=13 cm i r=5 cm. R = 9cm r = 3cm V = α = 60 0 V =? R 2 + Rr + r 2 3 12π V = ( 81 + 27 + 9) 3 V = 4π ⋅117 V = 468 πcm 3 πs ( ) α = 60 0 ⇒ β = 2( R − r ) β = 2 ⋅6 β = 12 P = π R2 + r 2 + ( R + r)s P = π ( 81 + 9 + 144 ) P = 234πcm 2 ( ) 21 . H =15 cm R =13 cm r = 5cm s =? s2 = (R −r) + H 2 2 s 2 = 64 + 225 = 289 s = 17 14.Piramida i kupa B = 9π cm 2 M = 24 π 2 cm V =? H H 2 2 1 2 r πH 3 1 V = 9π 55 3 V = 3π 55 cm 3 V = B = r 2π 9π = r π 2 M = rπs 24 π = 3πs s= 24 =8 3 r2 =9 r =3 = s −r 2 2 = 64 − 9 H = 55 13. Poluprečnici osnove prave zarubljene kupe su 3 cm i 7 cm. Izvodniva prave zarubljene kupe zaklapa sa osnovom ugao α =600. a dužina izvodnice je 7cm.

Odredi zapreminu prave zarubljene kupe ako su poluprečnici njenih osnova R=7 cm i r=2 cm.Piramida i kupa 16. a površina P=170π cm3. R = 7 cm r = 2cm P =170 π 2 cm V =? V = R 2 + Rr + r 2 3 12π V = ( 49 + 14 + 4) 3 V = 4π ⋅ 67 V = 268πcm 3 H 2 = B2 −(R −r) H 2 = 13 2 − 5 2 H 2 = 169 − 25 H 2 = 144 H = 12 πH ( ) P = B1 + M + B2 P = π(R 2 + r 2 + ( R + r )s) 107 π = π ( 49 + 4 + 9 s ) 170 = 53 + 9 s 9 s = 170 − 53 9 s = 117 s= 117 = 13 9 P = R 2π + ( R + r )πs + r 2π 2 22 .

Piramida i kupa SADRŽAJ I Piramida II Zarubljena piramida III Površina piramide Površina zarubljene piramide IV Kavalijerijev princip V Zapremina piramide Zapremina zarubljene piramide VI Kupa VII Zarubljena kupa VIII Površina kupe Površina zarubljene kupe IX Zapremina kupe Zapremina zarubljene kupe X Uzajamni odnos kupe i piramide XI Primena kupe i piramide XII Zadaci 1 2 2 3 4 5 6 8 9 9 10 11 12 13 14 16 23 .

Tošić.Đ. Dr E.Vojvodić. Matematika (za III razred srednje škole). Stipanić. godine 24 . godine 2.Beograd 1969.Beograd 1999. G.Paunić.R.Piramida i kupa LITERATURA 1.Matematika (za III i IV razred gimnazije društveno-jezičkog smera).

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful