СЕМИНАРСКИ РАД

тема:

Пирамида и Купа

Predmet:METODIKA NASTAVE MATEMATIKE 2 Profesor:ZORAN LUČIĆ

Student:Zećirović Hilmija Broj indeksa: 420/06

Piramida i kupa

ПИРАМИДА
Нека je n≥3, полиедар са n+1 страна од коих је jeдна nтроугао а све остале су троуглови назива се n-тострана пирамида (сл.1). Површ пирамиде се састоји од површи nтроугла A1,A2 ... An и дела површи роглја коју сачинјавају поврси троглова A1A2O, A2A3O,... An1AnO.Ова површ и део простора ограничен нјоме је пирамида.Површ пресеченог многоугла je основа или база пирамиде,дeo површи роглја саставлјен из површи троуглова je бочна површ или омотач пирамиде,површ сваког троугла je бочна страна пирамиде.Странице многоугла су ивице основе,троуглова по којима се секу бочне стране су боцне ивице пирамиде.Врх роглјасте површи у којој се сустичу бочне ивице је брх пирамиде. Постоје праве и косе пирамиде.Ако су све бочне ивице једнаких дужина,пирамида је прва,иначе је коса.Висина пирамиде је одстојанје врха од основе ако је пирамида права,око њене основе моње да се опише круг; подножје висине налази се у центру тог круга. ако је основа пирамиде правилан многоугао,пирамида је правилна.На пример,ако je у бази једнакостраничан тоугао пирамида је правилна тространа,ако је у бази квадрат,правилна четворострана,шестоугао правилна шестострана.

Висина бочне стране која полази из врха правилне пирамиде назива се апотема и одговара бочно страни.

2

Ako sa B označimo površinu baze (osnove) piramide a sa M površinu njenog omotača onda je površina piramide: 3 . Homotetički mnogouglovi jesu osnove zarubljene piramide.Piramida i kupa Пирамиде чије су основе и бочне стране међусобом подударни једнакостранични троуглови и назива се правилан тетраедар. Normala S1 S2 na ravni osnove naziva se visina zarubljena piramide. Zarubljana piramida je prava ako je nastala od prave piramide a pravilna ako je nastala od pravilne piramide. 3b). zaključujemo da omotač takve piramide čine jednakokraki trapezi. III POVRŠINA PIRAMIDE Površinu piramide obrazuju površina njene osnove i površina bočnih strana koje obrazuju omotač piramide. Deo piramide između tih homotetičkih površi jeste n-trostrana zarubljena piramida (sl. pravilni mnogouglovi. ЗАРУБЛЈЕНА ПИРАМИДА Ako se n-tostrana piramida preseče sa ravni koja je paralelna ravni osnove dobija se mnogougao homotetičan sa osnovom. Visine odgovarajućih trapeza nazivaju se apoteme zarubljene piramide. 3a). dok njen omotač sačinjavaju trapezi (sl. Budući da su obe osnove pravilne piramide.

52 cm 2 ha =10 .13 ) POVRŠINA ZARUBLJENE PIRAMIDE Ako površine baze. Neka je a merni broj ivice donje osnove. Izračunati površinu jednakoivične trostrane piramide (pravilnog tetraedra) ako je poznata ivica a Rešenje: biće ah a2 3 i M =3 2 4 a 3 gde je h = prema tome imamo 2 a2 3 a⋅a 3 a2 3 P= +3 =4 4 2 4 B= P = a2 3 Primer 2.Piramida i kupa P = + B M Primer 1.19 sledi P = 16 + ( 2 ⋅ 4 ⋅10 . Izračunati površinu piramide.4). Prava pravilna četvorostrana piramida ima dužinu 4cm. odnosno moramo izračunati površine trapeza koji čine njen omotač. 4 . a visinu 10 cm. 2 B=a2 i M= 4 ah = 2ah 2 a Gde je ha 2 = H 2 +   2 ha = 100 + 4 P = a 2 + 2ah P = 97 . Izračunati njenu površinu. zarubljene piramide. njena površina biće: P = 1 + 2 + B B M Da bi smo izračunali omotač zarubljene piramide moramo izračunati pojedinačnu površinu svih bočnih strana. a površinu omotača sa M. b merni broj ivice gornje osnove i h merni broj visine bočne strane. M = n⋅ a +b h 2 Primer 1: Data je prava zarubljena piramida čije su osnove kvadrati (sl. označimo sa B1 i B2. Rešenje: H =10 cm a=4 cm.

geometrijski zasnovane. M = 4 P = B1 + B2 + M Primer 2. Pravilna šestostrana zarubljena piramida (sl. profesor Bolonjskog univerziteta i Galilejev učenik. U delu "Geometrija nedeljivih" izložio je tadašnje saznanje matematičke analize. Izračunati njenu površinu. tada su zapremine tih tela jednake(sl. 5 . Odigrao je značajnu ulogu u izračunavanju zapremine geometrijskih tela pomoću svog stava koji je u elementarnoj geometriji poznat kao Kavalijerijev princip i glasi: Ako se dva tela nalaze između paralelnih ravni i ako su jednake površine preseka ovih tela s ma kojom ravni koja je paralelna dvema ravnima.5) ima apotemu h=5 cm. dužinu donje ivice a=8 cm i dužinu gornje ivice osnove b=2 cm. 6). dakle P = B1 + B2 + M P = 24 3 + 6 3 +150 P = 30 3 +150 cm 2 P = 30 ( ( 3 + 5 cm 2 ) ) IV KAVALIJERIJEV PRINCIP Bonaventura Kavalijeri (1598-1647) bio je italijanski matematičar. B2 = b . Rešenje: Pošto je P = B1 + B2 + M Biće: a2 3 4 2 a 3 B1 = 3 ⋅ 2 3 ⋅16 3 B1 = 2 B1 = 24 3 B1 = 6 ⋅ a2 3 4 2 a 3 B2 = 3 ⋅ 2 3⋅4 3 B2 = 2 B2 = 6 3 B2 = 6 ⋅ M = 6⋅ a +b h 2 M = 3( a + b ) h M = 3 ⋅ 10 ⋅ 5 M = 150 pa je.Piramida i kupa Rešenje površine piramide biće: a +b h 2 pa je dakle P = a 2 + b 2 + 2( a + b ) h 2 2 dalje je B1 = a .

∆ n.ρ n sa zajedničkom visinom H. dvema njoj jednakim trostranim piramidama dopuniti do trostrane prizme koa će sa datom piramidom imati jednaku osnovu B i visinu H. V ( ρk ) = to je V ( ρ ) = 13 [ P( ∆ 1 ) + P( ∆ 2 ) + .V ( ρ n ) i B = P( ∆1 ) + ( ∆ 2 ) + ..Q i MN.+ P( ∆ n ) ] H ili V = 1 BH 3 P( ∆ k ) ⋅ H 3 k=1... + .n 6 . je jednak trouglu MQQ1) i jednake visine (duž spuštena normalno na ravan MQQ1M iz temena N1) jednake su takođe i piramide β i γ jer imaju jednake osnove (trouglovi N1Q1Q i NQN1 su jednaki) i zajedničku visinu (duž spuštenu normalno na ravana NQQ1 N1 iz temena M) tako da su i njihove zapremine jednake... V(α )=V(β )...∆ 2. razložimo na tri trostrane piramide α .β i γ dobićemo tri jednake piramide.2..Piramida i kupa V ZAPREMINA PIRAMIDE Ako pravu trostranu piramidu (sl.ρ 3. Q1.. Kako je V ( ρ ) = V ( ρ1 ) + V ( ρ 2 ) + . tj. + P( ∆ n ) . sve tri piramide su međusobno jednake: V(α )=V(β )=V(γ ) Očigledno je. Neka je piramida ρ n-trostrana.. jer imaju jednake osnove (trogao MM1Q.∆ 3.ρ 2..3. dakle... Njena osnova je poligon koji se može razložiti na n trouglova ∆ 1.7) presecima MN. Prema tome. Pošto je zapremina prizme BH biće: V ( ρ) = BH 3 tako da možemo reći da je zapremina trostrane piramide jednaka trećini proizvoda osnove i visine. a piramida se može razložiti na n trostranih piramida ρ 1.. Piramide α i β su jednake. da svaku trostranu piramidu ρ možemo.

8). Primer 1. a površina njenog omotača 40 cm2. Rešenje: Pošto je trougao MNQ jednakostraničan biće : B= a2 3 4 tačka T je težište tog trougla. Površina osnove prave pravilne četvorostrane piramide je 16cm2. visinom H i x odstojanjem vrha O odgovarajuće piramide MNQSO od gornje osnove zarubljene piramide. pa koristeći poznatu osobinu težišta i Pitagorinu teoremu za visinu tetraedra dobijamo H = MS − MT 2 2 2 2 a 3  a2 2a 2  = a2 − = a − ⋅ = 3 2  3 3   2 2 tj. sa osnovama B1 i B2 .9).Piramida i kupa iz čega zaključujemo da je zapremina svake piramide jednaka trećini proizvoda osnove i visine. a druge sa površinom osnove B2 i visinom X tada je: V ( a) = imamo B1 ( H + X ) B2 X B1 H ( B1 − B2 ) X − = − 3 3 3 3 2 2 B1 : B2 = ( H + X ) : X 7 . Izračunati zapreminu pravilnog tetraedra ako je data njegova ivica a (sl. Pošto je zapremina zarubljene piramide jednaka razlici zapremina dveju "punih" piramida. jedne sa površinom osnove B1 i visinom H+X. H = 2a 2 a 2 = 3 3 prema tome zapremina tetraedra će biti V = 1 1 a2 ⋅ 3 a 2 a3 2 BH = ⋅ ⋅ = 3 3 4 12 3 Primer 2. Izračunati njenu zapreminu. Rešenje:Pošto je B = a 2 biće 16 = a 2 odakle sledi da je a = 4cm M = 4 Da bismo aha ⇒ 40 = 8ha ⇒ ha = 5cm 2 izračunali 2 H koristimo Pitagorinu a 2 teoremu H 2 = ha −   i dobijamo H = 21 2 Prama tome zapremina će biti V = BH = ⋅16 21 1 3 1 3 ZAPREMINA ZARUBLJENE PIRAMIDE Neka je data zarubljena piramida (a) (sl.

a bočne b. a = 8cm c = 2cm . Dužine osnovnih ivica su a i c. a njihove osnove su: gornja i donja osnova zarubljene piramide i geometrijska sredine tih osnova.Piramida i kupa ili B1 : B2 = ( H + X ) : X odatle je X = H B2 B1 − B2 Kada ovu vrednost sa X stavimo u obrazac za V ( a ) . 8 . h = 5cm Rešenje. Ako je sledi: B1 = a 2 B1 = 8 2 B1 = 64 V = H B1 + B1 B2 + B2 3 ( ) h = 5cm B2 = C 2 B2 = 2 2 B2 = 4 V=? Da bismo dobili visinu piramide koristimo trapez (osni) presek čija je visina jednaka visini piramide. osnovne ivice su dijagonale osnova piramide. c = 2cm . Pravilna četvorostrana zarubljene piramida ima visinu H i apotemu h. a bočne ivice su bočne ivice piramide. Primer 1. imaćemo B H ( B − B2 ) H B2 V ( a) = 1 − 1 3 3 B1 − B2 ( odnosno i konačno V ( a) = V = B1 H − 3 ( ) B1 − B2 3 B1 − B2 ( )( B1 + B2 H B2 ) ) H B1 + B1 B2 +B2 3 ( ) Iz toga možemo zaključiti da je zapremina zarubljene piramide jednaka zbiru zapremina triju piramida kojima je visina jednaka visini zarubljene piramide. Izračunaj zapreminu zarubljene piramide ako je a = 8cm .

10b) Deo presečene ravni ograničen konusnom površi (krug) je osnova kupe. a deo konusne površi između vrha i osnove je omotač kupe. naziva se prava kupa (sl. Osa prave kupe je ujedno i njena visina. 9 . Rastojanje između vrha i ravni osnove kupe je visina kupa. a normalna je na njenu osu.Piramida i kupa d =a 2 d =8 2 d1 = c 2 d1 = 2 2 X1 = d − d1 =3 3 2 sa slike se vidi da je: x= a −c 2 6 x= 2 x =3 Iz osenčenog trougla sledi b2 = h2 + x2 H =b −X 2 2 2 1 b 2 = 25 + 9 b 2 = 34 b = 34 H 2 = 34 − 27 = 7 H = 7 Zapremina zarubljene piramide je 7 ( 64 +16 + 4) 3 7 V = 96 = 32 7 cm 3 3 V = VI KUPA Geometrijsko telo ograničeno pravom konusnom površi i jednom ravni koja ne prolazi kroz vrh površi. inače je kosa (sl. a duž koja spaja vrh sa središtem osnove osa kupe. 10a) Kupa je prava ako je osa normalna na ravan osnove. Izvodnice konusne površi koje pripadaju omotaču kupe nazivaju se izvodnice kupe.

kupa se dobija obrtanjem pravouglog trougla oko jedne njegove katete (sl. H visina.Piramida i kupa VII ZARUBLJENA KUPA Telo koje nastaje presecanjem kupaste površi sa dve ravni naziva se zarubljena kupa (sl. osnovama i delom konusne površi između njih koja čini omotač zarubljene kupe. Zarubljena kupa je prava ako je nastala od prave kupe.12b). a M površina omotača. 12a). tako da je 2 10 . Kao obrtna tela. VIII POVRŠINA KUPE Neka je r poluprečnik osnove kupe. a s izvodnica (sl.13b).13a). Ako je B površina baze (osnove). a kome je odgovarajući luk jednak obimu osnove kupe (sl. Može se pokazati da se omotač kupe može uvek razviti u deo ravne površi koja ima oblik kružnog isečka. 11) Ona je ograničena dvema kružnim površima. tzv. Prava koja spaja središta osnova i koja je ujedno i visina prave zarubljene kupe naziva se osa zarubljene kupe. a zarubljena kupa obrtanjem pravouglog trapeza oko stranice na koju naležu pravi uglovi (sl. površina kupe je zbir površine njene osnove i površine njenog omotača. poluprečnika s. tada je: P = + B M Jasno je B = r π .

Rešenje: Koda jednakostranične kupe S = 2r Po Pitagorinoj teoremi 11 . POVRŠINA ZARUBLJENA KUPE Neka je R poluprečnik donje osnove.Piramida i kupa 2rπs = rπs 2 prema tome P = r 2π + rπs M = odnosno površina kupe je P = r π (r + s) U slučaju da je izvodnica s jednaka prečniku osnove S = 2r onda je M = 2r 2π i P = 3r 2π . B2 površina gornje osnove i M površina omotača onda je: P = 1 + B M + 2 B 2 2 Jasno je B1 = R π i B2 = r π . Visina jednakostranične kupe je H. kao što pokazuje (sl. M = ( R + r ) ⋅ πs prema tome P = R 2π + ( R + r )πs + r 2π Odnosno površina zarubljene piramide je: P =π R2 +( R +r ) ⋅ s +r 2 ( ) Primer 1.15b).14) i obično se takva kupa zove jednakostranična kupa. Odrediti njenu površinu. r poluprečnik gornje osnove. tako da je osni presek kupe jednakostranični trougao (sl. Može se pokazati da se omotač zarubljene kupe uvek može razviti u deo ravne površi koji je jednak razlici površina dvaju kružnih isečaka. Ako je B1 površina donje osnove. h visina i s izvodnica zarubljene kupe (sl.15a) površina zarubljene kupe ja zbir površina njenih osnova i površine njenog omotača.

s = 9 +16 = 5cm po formuli za površinu P = π ( 6 2 + 8 ⋅ 5 + 2 2 ) = 80π P = 80πcm 2 IX ZAPREMINA KUPE Ako kupu i piramidu sa osnovama jednakih površina koje leže u istoj ravni α i sa jednakim visinama H presečemo sa ravni β koja je paralelna ravni α prema Kavalirijevom principu uvidećemo da kupa i piramida imaju jednake zapremine (sl.16). V = 1 2 r πH 3 12 . Iz toga zaključujemo da je zapremina kupe jednaka trećini proizvoda površine osnove i visine.Piramida i kupa H 2 = ( 2r ) 2 − r 2 H 2 = 4r 2 − r 2 H 2 = 3r 2 odatle je r2 = H2 3 H r= 3 2H 3 pošto je s=2r biće s = P = rπ ( r + s ) H 2H  π +    3  3 3 H2 2H 2 P= π+ π 3 3 3H 2 P= π 3 P = H 2π P= H Primer 2. s = H 2 + ( R − r ) 2 tj. Izračunati površinu prave zarubljene kupe visine H=3cm i sa poluprečnicima osnove R=6 i r=2. Vk = Vpir = 1 BH 3 tj. Rešenje: Dužina izvodnice je.

3π 3 cm V = Primer 3.14) s=2r pa je H =r 3 odakle je V = r 3π 3 3 ZAPREMINA ZARUBLJENE KUPE Ako zarubljenu kupu dopunimo do kupe sa vrhom V (sl.17) zapremina zarubljene kupe biće jednaka razlici zapremina dve kupe – jedne sa poluprečnikom osnove R i visinom (0V)=H+X i druge sa poluprečnikom osnove Vr i visinom (01V)=X. r=3 M=24π cm2 prema formuli M= rπ s sledi 24π =3π s. s=8 prema Pitagorinoj teoremi visina će biti H = s 2 − r 2 = 7. Odrediti zapreminu prave kupe poluprečnika osnove r=12 cm i visine H=18 cm. Rešenje: Po formuli za zapreminu 1 2 r πH biće 3 1 V = ⋅12 2 π ⋅18 3 V = 864 πcm 3 V = Primer 2. Odrediti zapreminu prave kupe sa površinom osnove B=9π cm2 i površinom omotača M=24π cm2. Odredi njenu zapreminu. a poluprečnik gornje osnove 2 r= a . tako da je zapremina V = 1 2 1 1 R π ( H + X ) − r 2πX = π ( R 2 H + R 2 X − r 2 X ) = 3 3 3 2 1 X r   1  πH  R 2 + R − r 2  = πH  R 2 + (R 2 − r 2 )  3 H r −R   3   ( ) i konačno V = π H 3 (R 2 + Rr + r 2 ) Primer 1.41 3 V = 22 .Piramida i kupa U slučaju da imamo jednakostraničnu kupu (sl. Rešenje: Visina kupe je H= a poluprečnik donje osnove R= a 2 . a u gornju osnovu upisana je kružnica. Data je kocka sa ivicom dužine a . Te kružnice određuju donju i gornju osnovu jedne zarubljene kupe.41 zapremina će biti 1 2 r πH 3 1 V = 9π 7. Oko donje osnovice kocke opisana je kružnica. Rešenje: B=9π cm2 prema formuli B=r2π sledi 9π = r2π . Prema formuli za 2 zapreminu 13 .

3 π ( 49 + 14 + 4) = 11. a površina P=170π cm2. Površina Pn hn omotača piramide teži granici koja je jednaka poluproizvodu 2 obima osnove i apoteme kupe.Piramida i kupa V = V = π ⋅H 3 (R 2 + Rr + r 2 ) = πa  a 2  + 3  2  a2 2 a2   + 4 4   πa 3  1  2 1 3+ 2 + + = ⋅ πa 3 3 2 4 4 12   Primer 4. hn teži svojoj graničnoj vrednosti s. a razlika s=hn takođe teži nuli pri tome. spojimo sa vrhom kupe V dobićemo pravilnu piramidu upisanu u kupu. Ako temena pravouglog mnogougla ABCDE. kad n neograničeno raste an teži nuli.17). Tu granicu uzimamo za površinu omotača kupe. 14 .06πcm 3 X UZAJAMNI ODNOS KUPE I PIRAMIDE Ako je osnova piramide mnogougao upisan u osnovu kupe.6 zapremina će biti πH 2 2 V = 3 (R + Rr + r 6 6 ) = 11. Prema tome. kažemo da je piramida upisana u kupu (sl. Rešenje: Iz formule P = π ( R 2 + ( R + r ) s + r 2 ) 170 π = π ( 49 + 9 s + 4 ) sledi 170 = 53 + 9 s 9 s =117 s =13 prema Pitagorinoj teoremi H =  2R − r  s 2 −   2  2 H = 169 − 36 H = 133 H = 11. Odredi zapreminu prave zarubljene kupe ako su poluprečnici njenih osnova R=7cm i r=2cm. koji je upisan u osnovu prave kupe. a vrh piramide je istovremeno i vrh kupe. Kada se broj n stranica upisanog pravilnog mnogougla neograničeno udvostručava njegov obim Pn teži granici koja je jednaka obimu kružnice u koju je mnogougao upisan.3 π ⋅ 67 = 259 . Apotema piramide hn teži pri tome granici koja je jednaka dužini izvodnice s=(VB) kupe.

6π = 682 . ima praktičnu primenu u arhitekturi. a gornja osnova u gornju osnovu kupe. graditeljskim delatnostima. a izvodnica s=10cm izračunati zapreminu tako nastalog tela.6πcm 3 Izvodnica prave zarubljene kupe je s=5 cm. Iz mnoštva takvih kombinacija izdvajam tri koje ću ilustrovati sa tri primera. U kupu je upisana pravilna zarubljena četvorostrana piramida tako da je donja osnova piramide upisana u donju osnovu kupe. H k : H 2k = 3 : 2 2 H k = 3H zk 3 H k = H zk 2 V = Vk +V zk 3 H zk 2 R =10 cm r = 4cm Hk = s =10 cm V zk = V zk X = R −r X =6 H H 2 2 V zk V zk =s −X 2 =100 − 36 (R 2 + R ⋅ r + r 2 ) 3 8π (100 + 40 +16 ) = 3 8π = 156 3 = 416 π πH H 2 = 64 H =8 1 2 R πH 3 1 Vk = ⋅100 π ⋅ 8 3 Vk = 266 . Izračunati zapreminu piramide. Zarubljena kupa i kupa imaju iste osnove kojima se dodiruju. a poluprečnici osnova su r=5 cm i r1=2 cm.Piramida i kupa XI PRIMENA KUPE I PIRAMIDE Kombinacija geometrijskih tela obrađena u ovom radu. građevinarstvu i dr. s = 5cm R = 5cm r = 2cm V zp = ? H B1 + B1 B2 + B2 3 4 V = 5 2 + 20 + 2 2 3 4 V = 7 2 + 20 3 V = ( ) ( ( ) ) 15 . Ako se visina kupe i zarubljene kupe odnose kao 3:2 i ako su poluprečnici osnova zarubljene kupe R=10cm i r=4cm.6π Vk = V = 416 π + 266 .

M 1 = rπa M1 P = M1 + M 2 P= 36 48 π + π M1 5 5 84 M2 P= πcm 2 5 M2 12 = ⋅ 3π 5 36 = πM 2 = rπb 5 12 = ⋅ 4π 5 48 = π 5 r = MC a 2 = C ⋅ AM AM = a2 9 = C 5 2 2 r 2 = a 2 − AM 144 12 9  r 2 = 32 −   = = 5 25 5  16 . Odrediti površinu dobijenog tela.Piramida i kupa B1 = a 2 B2 = a12 2R = a 2 10 = a 2 a= 10 2 2 a =5 2 2r = a1 2 4 = a1 2 4 a1 = ⋅ 2 a1 = 2 2 2 2 H 2 = s2 − X 2 H 2 = 25 − 9 H = 16 H =4 2 X = R −r X =3 Pravougli trougao sa katetama dužine a = 3cm . obrće se oko hipotenuze. b = 4cm .

Izračunaj površinu omotača piramide.Piramida i kupa XII ZADACI 1. Dužina ivice kocke a . Osnovna ivica pravilne četvorostrane piramide ima dužinu a . Centar gornje osnove kocke je vrh. 17 . Izračunaj površinu pravilne trostrane piramide kod koje osnovna ivica ima dužinu 3m. Odrediti površinu omotače piramide. a temena donje osnove su osnova temena četvorostrane piramide upisane u koku. Površina dijagonalnog preseka te piramide jednaka je površini baze. a bočna 5m P = B +M a = 3m s = 5m 9 3 9 + 91 4 4 9 P= 3 + 91 m 2 4 P= ( ) a2 3 4 2 3 3 B= 4 9 3 B= 4 B= aha 2 4 3 91 M =3 2 2 9 M = 91 4 M =3 a ha 2 = s 2 −   2 3 ha 2 = 25 −   2 9 ha 2 = 25 − 4 2 2 100 − 9 4 91 ha 2 = 4 1 ha = 91 2 ha 2 = 2. aha 2 M = 2aha 3a M = 2a ⋅ 2 2 M = 3a M =4 B =a2 Pdp = a Pdp = 2 a =a Pdp = B M =? dH 2 dH 2 d =a 2 a2 = a2 = a 2H 2 H = a2 a 2 2 2a 2 a 2 2a 2 2 H = H = a ha 2 = H 2 +    2 2 2  2a   a  ha =   +   2   2 a2 ha 2 = 2a 2 + 4 2 8a 2 + a 2 4 2 9a ha 2 = 4 3a ha = 2 ha 2 = 3.

Izračunaj dužinu osnovne ivice i apotemu pravilne trostrane piramide ako je dužina bočne ivice 10 cm. 2 = 100 ± 784 = 100 ± 28 2 2 ha 1 = 36 ha 2 = 64 t = 36 t = 64 1 2 ha 1 = 6 ha 2 = 8 ha 2 = 100 − 5.Piramida i kupa a=a H =a M? 4ah 2 M = 2ah M = M = 2a ⋅ M = a2 a 5 2 5 4. a dijagonala njene osnove ima dužinu 8 cm. Visina pravilne četvorosrtane piramide je H=12 cm. 18 . i površina omotača 144 cm2. Odredi zapreminu piramide. 2 = 2 2 t −100 t + 2304 = 0 2 ha 12 = 36 ha 2 = 64 t1. s =10 cm M =144 cm 2 a =? ha = ? a h2 = a2 +   2 a2 h2 = a2 + 4 2 4a + a 2 h2 = 4 2 5a h2 = 4 a 5 h= 2 2 3aha 2 3aha 144 = 2 M = aha 48 = 2 aha = 96 96 a= ha 96 6 a1 = 16 a1 = 96 8 a 2 = 12 a2 = a  ha 2 = S 2 −   2 a2 ha 2 = 100 − 4 2  96    ha 2 = 100 −  ha   4      9216 ha 2 = 100 − 4ha 2 2 2304 − b ± b 2 − 4ac ha 2 t1. 2 = 2a ha 4 −100 ha 2 + 2304 = 0 2 2 100 ± 10000 − 9216 ha = t t1.

Izračunaj površinu i zapreminu pravilne četvorostrane zarubljene piramide ako je a = 13 cm . a podnožje visine je u preseku dijagonale osnove. b = 10 cm i h = 8cm a =13 cm b =10 ca h =8cm P =? V =? P = B1 + B2 + M 2 P = a 2 + a1 + 2( a + a1 ) h P = 13 2 +12 + 2(13 +1)10 P = 169 +1 + 2 ⋅14 ⋅10 P = 170 + 280 P = 450 cm 2 H B1 + B1 B2 + B2 3 2 7 V = 169 + 169 +1 3 2 7 (170 +13 ) V = 3 2 7 V = 183 = 2 7 ⋅ 61 = 112 7cm 3 3 V = ( ) ( ) h2 = s2 − X 2 X 2 = s2 −h2 X 2 = 100 − 64 X 2 = 36 X =6 H 2 = s 2 − X 12 a1 = a − 2 x a1 = 13 −12 a1 = 1 H 2 10 2 − 6 2 H 2 = 28 H =2 7 ( ) X1 = 2 d1 − d 2 2 d1 = 10 2 d2 2 X1 = 6 2 H 2 = 100 − 36 ⋅ 2 8.Piramida i kupa B = a2 H =12 cm d = 8cm V =? d =a 2 2 6. 19 . Odrediti površinu piramide. a dužina bočne ivice je 13 cm. Osnova piramide je pravougaonik. Apotema piramide je h=6 cm. Izračunaj zapreminu piramide: ako osnovne ivice imaju dužine 6 cm i 8 cm.6m i a1 = 2. Osnovne ivice pravilne četvorostrane zarubljene piramide imaju dužine a = 4. a = 6cm b =8cm s =13 cm V =?  8  B =   2 64 B= = 32 2 a= a= d 2 8 2 1 BH 3 1 V = ⋅ 32 ⋅12 3 V = 128 cm 3 V = 1 BH 3 B = ab 1 V = ⋅ 48 ⋅12 B = 6 ⋅ 8 3 B = 48 V = 4 ⋅ 48 V = V = 192 cm 3 d  H 2 = s2 −  2 2 H = 169 − 25 H 2 = 144 H = 12 2 d 2 = a2 +b2 d 2 = 36 + 64 d 2 = 100 d = 10 7.6m .

16 + 6.29 π ⋅16 . Koliko litara vode može da stane u rezervoar.4 P = 114 .76 + 86 . Odredi zapreminu prave kupe sa površinom osnove B=9π cm2 i površinom omotača M=24π cm2.29 +13 .16 ) P =3.2 ⋅ 6 P = 21.Piramida i kupa a = 4. Ivice gornje osnove imaju dužinu 30m i 15m.16 11. H = 3m a = 20 m b =10 m a1 = 30 m b1 =15 m V =? H B1 + B1 B2 + B2 3 3 V = 200 + 90000 + 450 3 V = 650 + 300 V = ( ) B = ab B = 20 ⋅10 ( ) B = 200 B1 = a1b1 B1 = 30 ⋅15 B1 = 450 V = 950 m = 9500 dm 3 3 10. 20 . a = 12 cm ⇒ a = 2r a r= b = 10 cm 2 V =? r =6 1 2 r πH 3 1 V = 36π ⋅ 8 3 V = 12π ⋅ 8 = 96πcm 3 V = H 2 = b2 −r 2 H 2 = 100 − 36 = 64 H =8 12.32 cm 2 9.29 π 15 H 2 = s 2 −r 2 H 2 = 4r 2 − r 2 H 2 ( ) =16 r 2 −r 2 H 2 =15 r 2 H = r 15 s = 4 ⋅ 3.6m h = 6cm P =? P = B1 + B2 + M 2 P = a 2 + a1 + 2( a + a 2 ) h P = 21. a izvodnica je četiri puta veća od poluprečnika osnove.16 + 6.45 P =54 .29 =13 . a donja osnove 20m i 10m.76 + 2 ⋅ 7.6m a1 = 2. Nađi zapreminu kupe.29 π(3. Osni presek prave kupe je jednakokraki trougao sa osnovicom dužine 12 cm i krakom dužine 10 cm. V =1 dm 45 3 s = 4r P =? P = B +M P = rπ( r +s ) P =3. Zapremina prave kupe je V=145 dm3. Rezervoar dubine 3m ima obli zarubljene piramide čije su osnove pravougaonici.1 5 π 2 20 cm 1 BH 3 1 145 = r 2πH 3 1 2 145 = r πr 15 3 435 = r 2πr 15 V = 435 = r 3π 15 435 r3 = ≈ 3. Izračunaj površinu kupe.

r = 3cm R = 7cm s = 2cm P dp =? 2 R + 2r H 2 14 + 6 Pdp = ⋅ 5. Poluprečnici osnove su R=9 cm i r=3 cm. H =15 cm R =13 cm r = 5cm s =? s2 = (R −r) + H 2 2 s 2 = 64 + 225 = 289 s = 17 14.7 2 15. Odredi zapreminu i površinu kupe. a dužina izvodnice je 7cm. R = 9cm r = 3cm V = α = 60 0 V =? R 2 + Rr + r 2 3 12π V = ( 81 + 27 + 9) 3 V = 4π ⋅117 V = 468 πcm 3 πs ( ) α = 60 0 ⇒ β = 2( R − r ) β = 2 ⋅6 β = 12 P = π R2 + r 2 + ( R + r)s P = π ( 81 + 9 + 144 ) P = 234πcm 2 ( ) 21 . Izvodniva prave zarubljene kupe zaklapa sa osnovom ugao α =600. Odrediti površinu osnog preseka. Odrediti dužinu izvodnice prave zarubljene kupe sa visinom H=15 cm i poluprečnicima osnove R=13 cm i r=5 cm. Poluprečnici osnove prave zarubljene kupe su 3 cm i 7 cm.Piramida i kupa B = 9π cm 2 M = 24 π 2 cm V =? H H 2 2 1 2 r πH 3 1 V = 9π 55 3 V = 3π 55 cm 3 V = B = r 2π 9π = r π 2 M = rπs 24 π = 3πs s= 24 =8 3 r2 =9 r =3 = s −r 2 2 = 64 − 9 H = 55 13.7 2 Pdp = 57 cm Pdp = H 2 = s 2 −( R − r ) H 2 = 49 −16 H = 33 H = 5.

a površina P=170π cm3. Odredi zapreminu prave zarubljene kupe ako su poluprečnici njenih osnova R=7 cm i r=2 cm.Piramida i kupa 16. R = 7 cm r = 2cm P =170 π 2 cm V =? V = R 2 + Rr + r 2 3 12π V = ( 49 + 14 + 4) 3 V = 4π ⋅ 67 V = 268πcm 3 H 2 = B2 −(R −r) H 2 = 13 2 − 5 2 H 2 = 169 − 25 H 2 = 144 H = 12 πH ( ) P = B1 + M + B2 P = π(R 2 + r 2 + ( R + r )s) 107 π = π ( 49 + 4 + 9 s ) 170 = 53 + 9 s 9 s = 170 − 53 9 s = 117 s= 117 = 13 9 P = R 2π + ( R + r )πs + r 2π 2 22 .

Piramida i kupa SADRŽAJ I Piramida II Zarubljena piramida III Površina piramide Površina zarubljene piramide IV Kavalijerijev princip V Zapremina piramide Zapremina zarubljene piramide VI Kupa VII Zarubljena kupa VIII Površina kupe Površina zarubljene kupe IX Zapremina kupe Zapremina zarubljene kupe X Uzajamni odnos kupe i piramide XI Primena kupe i piramide XII Zadaci 1 2 2 3 4 5 6 8 9 9 10 11 12 13 14 16 23 .

Paunić.Beograd 1999.Đ.Piramida i kupa LITERATURA 1. G.Tošić. Dr E. godine 2.Beograd 1969. Matematika (za III razred srednje škole). godine 24 .R.Matematika (za III i IV razred gimnazije društveno-jezičkog smera).Vojvodić. Stipanić.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful