СЕМИНАРСКИ РАД

тема:

Пирамида и Купа

Predmet:METODIKA NASTAVE MATEMATIKE 2 Profesor:ZORAN LUČIĆ

Student:Zećirović Hilmija Broj indeksa: 420/06

Piramida i kupa

ПИРАМИДА
Нека je n≥3, полиедар са n+1 страна од коих је jeдна nтроугао а све остале су троуглови назива се n-тострана пирамида (сл.1). Површ пирамиде се састоји од површи nтроугла A1,A2 ... An и дела површи роглја коју сачинјавају поврси троглова A1A2O, A2A3O,... An1AnO.Ова површ и део простора ограничен нјоме је пирамида.Површ пресеченог многоугла je основа или база пирамиде,дeo површи роглја саставлјен из површи троуглова je бочна површ или омотач пирамиде,површ сваког троугла je бочна страна пирамиде.Странице многоугла су ивице основе,троуглова по којима се секу бочне стране су боцне ивице пирамиде.Врх роглјасте површи у којој се сустичу бочне ивице је брх пирамиде. Постоје праве и косе пирамиде.Ако су све бочне ивице једнаких дужина,пирамида је прва,иначе је коса.Висина пирамиде је одстојанје врха од основе ако је пирамида права,око њене основе моње да се опише круг; подножје висине налази се у центру тог круга. ако је основа пирамиде правилан многоугао,пирамида је правилна.На пример,ако je у бази једнакостраничан тоугао пирамида је правилна тространа,ако је у бази квадрат,правилна четворострана,шестоугао правилна шестострана.

Висина бочне стране која полази из врха правилне пирамиде назива се апотема и одговара бочно страни.

2

pravilni mnogouglovi. III POVRŠINA PIRAMIDE Površinu piramide obrazuju površina njene osnove i površina bočnih strana koje obrazuju omotač piramide. Visine odgovarajućih trapeza nazivaju se apoteme zarubljene piramide.Piramida i kupa Пирамиде чије су основе и бочне стране међусобом подударни једнакостранични троуглови и назива се правилан тетраедар. Budući da su obe osnove pravilne piramide. Deo piramide između tih homotetičkih površi jeste n-trostrana zarubljena piramida (sl. Zarubljana piramida je prava ako je nastala od prave piramide a pravilna ako je nastala od pravilne piramide. 3b). Homotetički mnogouglovi jesu osnove zarubljene piramide. zaključujemo da omotač takve piramide čine jednakokraki trapezi. dok njen omotač sačinjavaju trapezi (sl. 3a). Normala S1 S2 na ravni osnove naziva se visina zarubljena piramide. Ako sa B označimo površinu baze (osnove) piramide a sa M površinu njenog omotača onda je površina piramide: 3 . ЗАРУБЛЈЕНА ПИРАМИДА Ako se n-tostrana piramida preseče sa ravni koja je paralelna ravni osnove dobija se mnogougao homotetičan sa osnovom.

Neka je a merni broj ivice donje osnove.4).52 cm 2 ha =10 . a površinu omotača sa M. M = n⋅ a +b h 2 Primer 1: Data je prava zarubljena piramida čije su osnove kvadrati (sl. njena površina biće: P = 1 + 2 + B B M Da bi smo izračunali omotač zarubljene piramide moramo izračunati pojedinačnu površinu svih bočnih strana. Prava pravilna četvorostrana piramida ima dužinu 4cm. 2 B=a2 i M= 4 ah = 2ah 2 a Gde je ha 2 = H 2 +   2 ha = 100 + 4 P = a 2 + 2ah P = 97 . b merni broj ivice gornje osnove i h merni broj visine bočne strane. zarubljene piramide. 4 . Izračunati njenu površinu.13 ) POVRŠINA ZARUBLJENE PIRAMIDE Ako površine baze. odnosno moramo izračunati površine trapeza koji čine njen omotač.Piramida i kupa P = + B M Primer 1. Rešenje: H =10 cm a=4 cm. a visinu 10 cm.19 sledi P = 16 + ( 2 ⋅ 4 ⋅10 . označimo sa B1 i B2. Izračunati površinu piramide. Izračunati površinu jednakoivične trostrane piramide (pravilnog tetraedra) ako je poznata ivica a Rešenje: biće ah a2 3 i M =3 2 4 a 3 gde je h = prema tome imamo 2 a2 3 a⋅a 3 a2 3 P= +3 =4 4 2 4 B= P = a2 3 Primer 2.

Izračunati njenu površinu. Odigrao je značajnu ulogu u izračunavanju zapremine geometrijskih tela pomoću svog stava koji je u elementarnoj geometriji poznat kao Kavalijerijev princip i glasi: Ako se dva tela nalaze između paralelnih ravni i ako su jednake površine preseka ovih tela s ma kojom ravni koja je paralelna dvema ravnima. tada su zapremine tih tela jednake(sl.Piramida i kupa Rešenje površine piramide biće: a +b h 2 pa je dakle P = a 2 + b 2 + 2( a + b ) h 2 2 dalje je B1 = a . B2 = b . dužinu donje ivice a=8 cm i dužinu gornje ivice osnove b=2 cm. dakle P = B1 + B2 + M P = 24 3 + 6 3 +150 P = 30 3 +150 cm 2 P = 30 ( ( 3 + 5 cm 2 ) ) IV KAVALIJERIJEV PRINCIP Bonaventura Kavalijeri (1598-1647) bio je italijanski matematičar. profesor Bolonjskog univerziteta i Galilejev učenik. Rešenje: Pošto je P = B1 + B2 + M Biće: a2 3 4 2 a 3 B1 = 3 ⋅ 2 3 ⋅16 3 B1 = 2 B1 = 24 3 B1 = 6 ⋅ a2 3 4 2 a 3 B2 = 3 ⋅ 2 3⋅4 3 B2 = 2 B2 = 6 3 B2 = 6 ⋅ M = 6⋅ a +b h 2 M = 3( a + b ) h M = 3 ⋅ 10 ⋅ 5 M = 150 pa je. Pravilna šestostrana zarubljena piramida (sl.5) ima apotemu h=5 cm. geometrijski zasnovane. M = 4 P = B1 + B2 + M Primer 2. 5 . U delu "Geometrija nedeljivih" izložio je tadašnje saznanje matematičke analize. 6).

+ P( ∆ n ) ] H ili V = 1 BH 3 P( ∆ k ) ⋅ H 3 k=1.. a piramida se može razložiti na n trostranih piramida ρ 1..β i γ dobićemo tri jednake piramide.n 6 .Q i MN. dvema njoj jednakim trostranim piramidama dopuniti do trostrane prizme koa će sa datom piramidom imati jednaku osnovu B i visinu H.. + P( ∆ n ) . Njena osnova je poligon koji se može razložiti na n trouglova ∆ 1.. Neka je piramida ρ n-trostrana. Prema tome... + .. da svaku trostranu piramidu ρ možemo.∆ n..2.V ( ρ n ) i B = P( ∆1 ) + ( ∆ 2 ) + .ρ n sa zajedničkom visinom H.... jer imaju jednake osnove (trogao MM1Q. Pošto je zapremina prizme BH biće: V ( ρ) = BH 3 tako da možemo reći da je zapremina trostrane piramide jednaka trećini proizvoda osnove i visine. je jednak trouglu MQQ1) i jednake visine (duž spuštena normalno na ravan MQQ1M iz temena N1) jednake su takođe i piramide β i γ jer imaju jednake osnove (trouglovi N1Q1Q i NQN1 su jednaki) i zajedničku visinu (duž spuštenu normalno na ravana NQQ1 N1 iz temena M) tako da su i njihove zapremine jednake.Piramida i kupa V ZAPREMINA PIRAMIDE Ako pravu trostranu piramidu (sl..∆ 2. razložimo na tri trostrane piramide α . tj. V(α )=V(β ). Kako je V ( ρ ) = V ( ρ1 ) + V ( ρ 2 ) + .. Q1.ρ 3. Piramide α i β su jednake. sve tri piramide su međusobno jednake: V(α )=V(β )=V(γ ) Očigledno je.. V ( ρk ) = to je V ( ρ ) = 13 [ P( ∆ 1 ) + P( ∆ 2 ) + .ρ 2.3. dakle.7) presecima MN.∆ 3.

jedne sa površinom osnove B1 i visinom H+X. Rešenje: Pošto je trougao MNQ jednakostraničan biće : B= a2 3 4 tačka T je težište tog trougla. Izračunati zapreminu pravilnog tetraedra ako je data njegova ivica a (sl. Pošto je zapremina zarubljene piramide jednaka razlici zapremina dveju "punih" piramida. Primer 1. Rešenje:Pošto je B = a 2 biće 16 = a 2 odakle sledi da je a = 4cm M = 4 Da bismo aha ⇒ 40 = 8ha ⇒ ha = 5cm 2 izračunali 2 H koristimo Pitagorinu a 2 teoremu H 2 = ha −   i dobijamo H = 21 2 Prama tome zapremina će biti V = BH = ⋅16 21 1 3 1 3 ZAPREMINA ZARUBLJENE PIRAMIDE Neka je data zarubljena piramida (a) (sl. H = 2a 2 a 2 = 3 3 prema tome zapremina tetraedra će biti V = 1 1 a2 ⋅ 3 a 2 a3 2 BH = ⋅ ⋅ = 3 3 4 12 3 Primer 2. a površina njenog omotača 40 cm2. Izračunati njenu zapreminu. visinom H i x odstojanjem vrha O odgovarajuće piramide MNQSO od gornje osnove zarubljene piramide. a druge sa površinom osnove B2 i visinom X tada je: V ( a) = imamo B1 ( H + X ) B2 X B1 H ( B1 − B2 ) X − = − 3 3 3 3 2 2 B1 : B2 = ( H + X ) : X 7 . Površina osnove prave pravilne četvorostrane piramide je 16cm2.8).9). pa koristeći poznatu osobinu težišta i Pitagorinu teoremu za visinu tetraedra dobijamo H = MS − MT 2 2 2 2 a 3  a2 2a 2  = a2 − = a − ⋅ = 3 2  3 3   2 2 tj.Piramida i kupa iz čega zaključujemo da je zapremina svake piramide jednaka trećini proizvoda osnove i visine. sa osnovama B1 i B2 .

Primer 1. a bočne b. a njihove osnove su: gornja i donja osnova zarubljene piramide i geometrijska sredine tih osnova. osnovne ivice su dijagonale osnova piramide.Piramida i kupa ili B1 : B2 = ( H + X ) : X odatle je X = H B2 B1 − B2 Kada ovu vrednost sa X stavimo u obrazac za V ( a ) . Ako je sledi: B1 = a 2 B1 = 8 2 B1 = 64 V = H B1 + B1 B2 + B2 3 ( ) h = 5cm B2 = C 2 B2 = 2 2 B2 = 4 V=? Da bismo dobili visinu piramide koristimo trapez (osni) presek čija je visina jednaka visini piramide. imaćemo B H ( B − B2 ) H B2 V ( a) = 1 − 1 3 3 B1 − B2 ( odnosno i konačno V ( a) = V = B1 H − 3 ( ) B1 − B2 3 B1 − B2 ( )( B1 + B2 H B2 ) ) H B1 + B1 B2 +B2 3 ( ) Iz toga možemo zaključiti da je zapremina zarubljene piramide jednaka zbiru zapremina triju piramida kojima je visina jednaka visini zarubljene piramide. a = 8cm c = 2cm . c = 2cm . 8 . a bočne ivice su bočne ivice piramide. Pravilna četvorostrana zarubljene piramida ima visinu H i apotemu h. Dužine osnovnih ivica su a i c. h = 5cm Rešenje. Izračunaj zapreminu zarubljene piramide ako je a = 8cm .

inače je kosa (sl. 9 . 10a) Kupa je prava ako je osa normalna na ravan osnove.Piramida i kupa d =a 2 d =8 2 d1 = c 2 d1 = 2 2 X1 = d − d1 =3 3 2 sa slike se vidi da je: x= a −c 2 6 x= 2 x =3 Iz osenčenog trougla sledi b2 = h2 + x2 H =b −X 2 2 2 1 b 2 = 25 + 9 b 2 = 34 b = 34 H 2 = 34 − 27 = 7 H = 7 Zapremina zarubljene piramide je 7 ( 64 +16 + 4) 3 7 V = 96 = 32 7 cm 3 3 V = VI KUPA Geometrijsko telo ograničeno pravom konusnom površi i jednom ravni koja ne prolazi kroz vrh površi. naziva se prava kupa (sl.10b) Deo presečene ravni ograničen konusnom površi (krug) je osnova kupe. Osa prave kupe je ujedno i njena visina. a deo konusne površi između vrha i osnove je omotač kupe. Rastojanje između vrha i ravni osnove kupe je visina kupa. a normalna je na njenu osu. Izvodnice konusne površi koje pripadaju omotaču kupe nazivaju se izvodnice kupe. a duž koja spaja vrh sa središtem osnove osa kupe.

tako da je 2 10 . kupa se dobija obrtanjem pravouglog trougla oko jedne njegove katete (sl. Može se pokazati da se omotač kupe može uvek razviti u deo ravne površi koja ima oblik kružnog isečka. a kome je odgovarajući luk jednak obimu osnove kupe (sl. poluprečnika s.Piramida i kupa VII ZARUBLJENA KUPA Telo koje nastaje presecanjem kupaste površi sa dve ravni naziva se zarubljena kupa (sl.13b). a zarubljena kupa obrtanjem pravouglog trapeza oko stranice na koju naležu pravi uglovi (sl.12b). a M površina omotača. Prava koja spaja središta osnova i koja je ujedno i visina prave zarubljene kupe naziva se osa zarubljene kupe. H visina. Zarubljena kupa je prava ako je nastala od prave kupe. površina kupe je zbir površine njene osnove i površine njenog omotača. tzv. osnovama i delom konusne površi između njih koja čini omotač zarubljene kupe. VIII POVRŠINA KUPE Neka je r poluprečnik osnove kupe. a s izvodnica (sl. tada je: P = + B M Jasno je B = r π . 11) Ona je ograničena dvema kružnim površima. Kao obrtna tela.13a). 12a). Ako je B površina baze (osnove).

Može se pokazati da se omotač zarubljene kupe uvek može razviti u deo ravne površi koji je jednak razlici površina dvaju kružnih isečaka.15b). tako da je osni presek kupe jednakostranični trougao (sl. kao što pokazuje (sl. Odrediti njenu površinu. r poluprečnik gornje osnove. B2 površina gornje osnove i M površina omotača onda je: P = 1 + B M + 2 B 2 2 Jasno je B1 = R π i B2 = r π .Piramida i kupa 2rπs = rπs 2 prema tome P = r 2π + rπs M = odnosno površina kupe je P = r π (r + s) U slučaju da je izvodnica s jednaka prečniku osnove S = 2r onda je M = 2r 2π i P = 3r 2π .14) i obično se takva kupa zove jednakostranična kupa. Ako je B1 površina donje osnove. POVRŠINA ZARUBLJENA KUPE Neka je R poluprečnik donje osnove. M = ( R + r ) ⋅ πs prema tome P = R 2π + ( R + r )πs + r 2π Odnosno površina zarubljene piramide je: P =π R2 +( R +r ) ⋅ s +r 2 ( ) Primer 1. Visina jednakostranične kupe je H.15a) površina zarubljene kupe ja zbir površina njenih osnova i površine njenog omotača. Rešenje: Koda jednakostranične kupe S = 2r Po Pitagorinoj teoremi 11 . h visina i s izvodnica zarubljene kupe (sl.

Iz toga zaključujemo da je zapremina kupe jednaka trećini proizvoda površine osnove i visine. Rešenje: Dužina izvodnice je.Piramida i kupa H 2 = ( 2r ) 2 − r 2 H 2 = 4r 2 − r 2 H 2 = 3r 2 odatle je r2 = H2 3 H r= 3 2H 3 pošto je s=2r biće s = P = rπ ( r + s ) H 2H  π +    3  3 3 H2 2H 2 P= π+ π 3 3 3H 2 P= π 3 P = H 2π P= H Primer 2. s = 9 +16 = 5cm po formuli za površinu P = π ( 6 2 + 8 ⋅ 5 + 2 2 ) = 80π P = 80πcm 2 IX ZAPREMINA KUPE Ako kupu i piramidu sa osnovama jednakih površina koje leže u istoj ravni α i sa jednakim visinama H presečemo sa ravni β koja je paralelna ravni α prema Kavalirijevom principu uvidećemo da kupa i piramida imaju jednake zapremine (sl.16). s = H 2 + ( R − r ) 2 tj. Izračunati površinu prave zarubljene kupe visine H=3cm i sa poluprečnicima osnove R=6 i r=2. V = 1 2 r πH 3 12 . Vk = Vpir = 1 BH 3 tj.

r=3 M=24π cm2 prema formuli M= rπ s sledi 24π =3π s.Piramida i kupa U slučaju da imamo jednakostraničnu kupu (sl. a poluprečnik gornje osnove 2 r= a . Rešenje: Visina kupe je H= a poluprečnik donje osnove R= a 2 .14) s=2r pa je H =r 3 odakle je V = r 3π 3 3 ZAPREMINA ZARUBLJENE KUPE Ako zarubljenu kupu dopunimo do kupe sa vrhom V (sl.3π 3 cm V = Primer 3. Oko donje osnovice kocke opisana je kružnica. Odrediti zapreminu prave kupe sa površinom osnove B=9π cm2 i površinom omotača M=24π cm2.41 zapremina će biti 1 2 r πH 3 1 V = 9π 7. a u gornju osnovu upisana je kružnica. tako da je zapremina V = 1 2 1 1 R π ( H + X ) − r 2πX = π ( R 2 H + R 2 X − r 2 X ) = 3 3 3 2 1 X r   1  πH  R 2 + R − r 2  = πH  R 2 + (R 2 − r 2 )  3 H r −R   3   ( ) i konačno V = π H 3 (R 2 + Rr + r 2 ) Primer 1. Odrediti zapreminu prave kupe poluprečnika osnove r=12 cm i visine H=18 cm.17) zapremina zarubljene kupe biće jednaka razlici zapremina dve kupe – jedne sa poluprečnikom osnove R i visinom (0V)=H+X i druge sa poluprečnikom osnove Vr i visinom (01V)=X. Rešenje: Po formuli za zapreminu 1 2 r πH biće 3 1 V = ⋅12 2 π ⋅18 3 V = 864 πcm 3 V = Primer 2.41 3 V = 22 . s=8 prema Pitagorinoj teoremi visina će biti H = s 2 − r 2 = 7. Data je kocka sa ivicom dužine a . Prema formuli za 2 zapreminu 13 . Te kružnice određuju donju i gornju osnovu jedne zarubljene kupe. Rešenje: B=9π cm2 prema formuli B=r2π sledi 9π = r2π . Odredi njenu zapreminu.

Odredi zapreminu prave zarubljene kupe ako su poluprečnici njenih osnova R=7cm i r=2cm. Površina Pn hn omotača piramide teži granici koja je jednaka poluproizvodu 2 obima osnove i apoteme kupe. Tu granicu uzimamo za površinu omotača kupe. spojimo sa vrhom kupe V dobićemo pravilnu piramidu upisanu u kupu. Prema tome. a vrh piramide je istovremeno i vrh kupe.06πcm 3 X UZAJAMNI ODNOS KUPE I PIRAMIDE Ako je osnova piramide mnogougao upisan u osnovu kupe. koji je upisan u osnovu prave kupe. Apotema piramide hn teži pri tome granici koja je jednaka dužini izvodnice s=(VB) kupe. hn teži svojoj graničnoj vrednosti s.Piramida i kupa V = V = π ⋅H 3 (R 2 + Rr + r 2 ) = πa  a 2  + 3  2  a2 2 a2   + 4 4   πa 3  1  2 1 3+ 2 + + = ⋅ πa 3 3 2 4 4 12   Primer 4. Ako temena pravouglog mnogougla ABCDE.6 zapremina će biti πH 2 2 V = 3 (R + Rr + r 6 6 ) = 11. 14 . kad n neograničeno raste an teži nuli. a površina P=170π cm2.3 π ( 49 + 14 + 4) = 11. Kada se broj n stranica upisanog pravilnog mnogougla neograničeno udvostručava njegov obim Pn teži granici koja je jednaka obimu kružnice u koju je mnogougao upisan. Rešenje: Iz formule P = π ( R 2 + ( R + r ) s + r 2 ) 170 π = π ( 49 + 9 s + 4 ) sledi 170 = 53 + 9 s 9 s =117 s =13 prema Pitagorinoj teoremi H =  2R − r  s 2 −   2  2 H = 169 − 36 H = 133 H = 11. kažemo da je piramida upisana u kupu (sl. a razlika s=hn takođe teži nuli pri tome.17).3 π ⋅ 67 = 259 .

Izračunati zapreminu piramide. ima praktičnu primenu u arhitekturi. a izvodnica s=10cm izračunati zapreminu tako nastalog tela. građevinarstvu i dr.6πcm 3 Izvodnica prave zarubljene kupe je s=5 cm. H k : H 2k = 3 : 2 2 H k = 3H zk 3 H k = H zk 2 V = Vk +V zk 3 H zk 2 R =10 cm r = 4cm Hk = s =10 cm V zk = V zk X = R −r X =6 H H 2 2 V zk V zk =s −X 2 =100 − 36 (R 2 + R ⋅ r + r 2 ) 3 8π (100 + 40 +16 ) = 3 8π = 156 3 = 416 π πH H 2 = 64 H =8 1 2 R πH 3 1 Vk = ⋅100 π ⋅ 8 3 Vk = 266 . a gornja osnova u gornju osnovu kupe. U kupu je upisana pravilna zarubljena četvorostrana piramida tako da je donja osnova piramide upisana u donju osnovu kupe. Iz mnoštva takvih kombinacija izdvajam tri koje ću ilustrovati sa tri primera. graditeljskim delatnostima.6π Vk = V = 416 π + 266 . Ako se visina kupe i zarubljene kupe odnose kao 3:2 i ako su poluprečnici osnova zarubljene kupe R=10cm i r=4cm.6π = 682 . Zarubljena kupa i kupa imaju iste osnove kojima se dodiruju. s = 5cm R = 5cm r = 2cm V zp = ? H B1 + B1 B2 + B2 3 4 V = 5 2 + 20 + 2 2 3 4 V = 7 2 + 20 3 V = ( ) ( ( ) ) 15 . a poluprečnici osnova su r=5 cm i r1=2 cm.Piramida i kupa XI PRIMENA KUPE I PIRAMIDE Kombinacija geometrijskih tela obrađena u ovom radu.

obrće se oko hipotenuze.Piramida i kupa B1 = a 2 B2 = a12 2R = a 2 10 = a 2 a= 10 2 2 a =5 2 2r = a1 2 4 = a1 2 4 a1 = ⋅ 2 a1 = 2 2 2 2 H 2 = s2 − X 2 H 2 = 25 − 9 H = 16 H =4 2 X = R −r X =3 Pravougli trougao sa katetama dužine a = 3cm . b = 4cm . Odrediti površinu dobijenog tela. M 1 = rπa M1 P = M1 + M 2 P= 36 48 π + π M1 5 5 84 M2 P= πcm 2 5 M2 12 = ⋅ 3π 5 36 = πM 2 = rπb 5 12 = ⋅ 4π 5 48 = π 5 r = MC a 2 = C ⋅ AM AM = a2 9 = C 5 2 2 r 2 = a 2 − AM 144 12 9  r 2 = 32 −   = = 5 25 5  16 .

Dužina ivice kocke a . Osnovna ivica pravilne četvorostrane piramide ima dužinu a . Površina dijagonalnog preseka te piramide jednaka je površini baze. aha 2 M = 2aha 3a M = 2a ⋅ 2 2 M = 3a M =4 B =a2 Pdp = a Pdp = 2 a =a Pdp = B M =? dH 2 dH 2 d =a 2 a2 = a2 = a 2H 2 H = a2 a 2 2 2a 2 a 2 2a 2 2 H = H = a ha 2 = H 2 +    2 2 2  2a   a  ha =   +   2   2 a2 ha 2 = 2a 2 + 4 2 8a 2 + a 2 4 2 9a ha 2 = 4 3a ha = 2 ha 2 = 3. Centar gornje osnove kocke je vrh. 17 . a temena donje osnove su osnova temena četvorostrane piramide upisane u koku. Izračunaj površinu pravilne trostrane piramide kod koje osnovna ivica ima dužinu 3m. a bočna 5m P = B +M a = 3m s = 5m 9 3 9 + 91 4 4 9 P= 3 + 91 m 2 4 P= ( ) a2 3 4 2 3 3 B= 4 9 3 B= 4 B= aha 2 4 3 91 M =3 2 2 9 M = 91 4 M =3 a ha 2 = s 2 −   2 3 ha 2 = 25 −   2 9 ha 2 = 25 − 4 2 2 100 − 9 4 91 ha 2 = 4 1 ha = 91 2 ha 2 = 2. Izračunaj površinu omotača piramide.Piramida i kupa XII ZADACI 1. Odrediti površinu omotače piramide.

Izračunaj dužinu osnovne ivice i apotemu pravilne trostrane piramide ako je dužina bočne ivice 10 cm. 18 . 2 = 2a ha 4 −100 ha 2 + 2304 = 0 2 2 100 ± 10000 − 9216 ha = t t1. 2 = 2 2 t −100 t + 2304 = 0 2 ha 12 = 36 ha 2 = 64 t1. a dijagonala njene osnove ima dužinu 8 cm. Visina pravilne četvorosrtane piramide je H=12 cm.Piramida i kupa a=a H =a M? 4ah 2 M = 2ah M = M = 2a ⋅ M = a2 a 5 2 5 4. Odredi zapreminu piramide. 2 = 100 ± 784 = 100 ± 28 2 2 ha 1 = 36 ha 2 = 64 t = 36 t = 64 1 2 ha 1 = 6 ha 2 = 8 ha 2 = 100 − 5. s =10 cm M =144 cm 2 a =? ha = ? a h2 = a2 +   2 a2 h2 = a2 + 4 2 4a + a 2 h2 = 4 2 5a h2 = 4 a 5 h= 2 2 3aha 2 3aha 144 = 2 M = aha 48 = 2 aha = 96 96 a= ha 96 6 a1 = 16 a1 = 96 8 a 2 = 12 a2 = a  ha 2 = S 2 −   2 a2 ha 2 = 100 − 4 2  96    ha 2 = 100 −  ha   4      9216 ha 2 = 100 − 4ha 2 2 2304 − b ± b 2 − 4ac ha 2 t1. i površina omotača 144 cm2.

Osnovne ivice pravilne četvorostrane zarubljene piramide imaju dužine a = 4.6m i a1 = 2.Piramida i kupa B = a2 H =12 cm d = 8cm V =? d =a 2 2 6. a = 6cm b =8cm s =13 cm V =?  8  B =   2 64 B= = 32 2 a= a= d 2 8 2 1 BH 3 1 V = ⋅ 32 ⋅12 3 V = 128 cm 3 V = 1 BH 3 B = ab 1 V = ⋅ 48 ⋅12 B = 6 ⋅ 8 3 B = 48 V = 4 ⋅ 48 V = V = 192 cm 3 d  H 2 = s2 −  2 2 H = 169 − 25 H 2 = 144 H = 12 2 d 2 = a2 +b2 d 2 = 36 + 64 d 2 = 100 d = 10 7. Osnova piramide je pravougaonik. a dužina bočne ivice je 13 cm. a podnožje visine je u preseku dijagonale osnove. 19 . b = 10 cm i h = 8cm a =13 cm b =10 ca h =8cm P =? V =? P = B1 + B2 + M 2 P = a 2 + a1 + 2( a + a1 ) h P = 13 2 +12 + 2(13 +1)10 P = 169 +1 + 2 ⋅14 ⋅10 P = 170 + 280 P = 450 cm 2 H B1 + B1 B2 + B2 3 2 7 V = 169 + 169 +1 3 2 7 (170 +13 ) V = 3 2 7 V = 183 = 2 7 ⋅ 61 = 112 7cm 3 3 V = ( ) ( ) h2 = s2 − X 2 X 2 = s2 −h2 X 2 = 100 − 64 X 2 = 36 X =6 H 2 = s 2 − X 12 a1 = a − 2 x a1 = 13 −12 a1 = 1 H 2 10 2 − 6 2 H 2 = 28 H =2 7 ( ) X1 = 2 d1 − d 2 2 d1 = 10 2 d2 2 X1 = 6 2 H 2 = 100 − 36 ⋅ 2 8. Apotema piramide je h=6 cm. Izračunaj zapreminu piramide: ako osnovne ivice imaju dužine 6 cm i 8 cm. Odrediti površinu piramide. Izračunaj površinu i zapreminu pravilne četvorostrane zarubljene piramide ako je a = 13 cm .6m .

29 π(3. Odredi zapreminu prave kupe sa površinom osnove B=9π cm2 i površinom omotača M=24π cm2. H = 3m a = 20 m b =10 m a1 = 30 m b1 =15 m V =? H B1 + B1 B2 + B2 3 3 V = 200 + 90000 + 450 3 V = 650 + 300 V = ( ) B = ab B = 20 ⋅10 ( ) B = 200 B1 = a1b1 B1 = 30 ⋅15 B1 = 450 V = 950 m = 9500 dm 3 3 10. a donja osnove 20m i 10m.29 =13 .16 ) P =3.76 + 86 .16 + 6.29 π ⋅16 .4 P = 114 . Koliko litara vode može da stane u rezervoar.29 +13 . Osni presek prave kupe je jednakokraki trougao sa osnovicom dužine 12 cm i krakom dužine 10 cm. Rezervoar dubine 3m ima obli zarubljene piramide čije su osnove pravougaonici.Piramida i kupa a = 4.16 11. V =1 dm 45 3 s = 4r P =? P = B +M P = rπ( r +s ) P =3.1 5 π 2 20 cm 1 BH 3 1 145 = r 2πH 3 1 2 145 = r πr 15 3 435 = r 2πr 15 V = 435 = r 3π 15 435 r3 = ≈ 3.16 + 6.6m h = 6cm P =? P = B1 + B2 + M 2 P = a 2 + a1 + 2( a + a 2 ) h P = 21.32 cm 2 9.2 ⋅ 6 P = 21. Nađi zapreminu kupe. a izvodnica je četiri puta veća od poluprečnika osnove. Zapremina prave kupe je V=145 dm3.29 π 15 H 2 = s 2 −r 2 H 2 = 4r 2 − r 2 H 2 ( ) =16 r 2 −r 2 H 2 =15 r 2 H = r 15 s = 4 ⋅ 3.45 P =54 .76 + 2 ⋅ 7. a = 12 cm ⇒ a = 2r a r= b = 10 cm 2 V =? r =6 1 2 r πH 3 1 V = 36π ⋅ 8 3 V = 12π ⋅ 8 = 96πcm 3 V = H 2 = b2 −r 2 H 2 = 100 − 36 = 64 H =8 12. Ivice gornje osnove imaju dužinu 30m i 15m. Izračunaj površinu kupe. 20 .6m a1 = 2.

Odrediti dužinu izvodnice prave zarubljene kupe sa visinom H=15 cm i poluprečnicima osnove R=13 cm i r=5 cm. Odredi zapreminu i površinu kupe. R = 9cm r = 3cm V = α = 60 0 V =? R 2 + Rr + r 2 3 12π V = ( 81 + 27 + 9) 3 V = 4π ⋅117 V = 468 πcm 3 πs ( ) α = 60 0 ⇒ β = 2( R − r ) β = 2 ⋅6 β = 12 P = π R2 + r 2 + ( R + r)s P = π ( 81 + 9 + 144 ) P = 234πcm 2 ( ) 21 . Izvodniva prave zarubljene kupe zaklapa sa osnovom ugao α =600.7 2 15. r = 3cm R = 7cm s = 2cm P dp =? 2 R + 2r H 2 14 + 6 Pdp = ⋅ 5. H =15 cm R =13 cm r = 5cm s =? s2 = (R −r) + H 2 2 s 2 = 64 + 225 = 289 s = 17 14. Poluprečnici osnove su R=9 cm i r=3 cm.Piramida i kupa B = 9π cm 2 M = 24 π 2 cm V =? H H 2 2 1 2 r πH 3 1 V = 9π 55 3 V = 3π 55 cm 3 V = B = r 2π 9π = r π 2 M = rπs 24 π = 3πs s= 24 =8 3 r2 =9 r =3 = s −r 2 2 = 64 − 9 H = 55 13. Odrediti površinu osnog preseka. Poluprečnici osnove prave zarubljene kupe su 3 cm i 7 cm. a dužina izvodnice je 7cm.7 2 Pdp = 57 cm Pdp = H 2 = s 2 −( R − r ) H 2 = 49 −16 H = 33 H = 5.

Piramida i kupa 16. a površina P=170π cm3. Odredi zapreminu prave zarubljene kupe ako su poluprečnici njenih osnova R=7 cm i r=2 cm. R = 7 cm r = 2cm P =170 π 2 cm V =? V = R 2 + Rr + r 2 3 12π V = ( 49 + 14 + 4) 3 V = 4π ⋅ 67 V = 268πcm 3 H 2 = B2 −(R −r) H 2 = 13 2 − 5 2 H 2 = 169 − 25 H 2 = 144 H = 12 πH ( ) P = B1 + M + B2 P = π(R 2 + r 2 + ( R + r )s) 107 π = π ( 49 + 4 + 9 s ) 170 = 53 + 9 s 9 s = 170 − 53 9 s = 117 s= 117 = 13 9 P = R 2π + ( R + r )πs + r 2π 2 22 .

Piramida i kupa SADRŽAJ I Piramida II Zarubljena piramida III Površina piramide Površina zarubljene piramide IV Kavalijerijev princip V Zapremina piramide Zapremina zarubljene piramide VI Kupa VII Zarubljena kupa VIII Površina kupe Površina zarubljene kupe IX Zapremina kupe Zapremina zarubljene kupe X Uzajamni odnos kupe i piramide XI Primena kupe i piramide XII Zadaci 1 2 2 3 4 5 6 8 9 9 10 11 12 13 14 16 23 .

godine 2.Paunić.Beograd 1999. Dr E.R. G.Piramida i kupa LITERATURA 1.Matematika (za III i IV razred gimnazije društveno-jezičkog smera). Matematika (za III razred srednje škole).Đ.Vojvodić. godine 24 . Stipanić.Beograd 1969.Tošić.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful