СЕМИНАРСКИ РАД

тема:

Пирамида и Купа

Predmet:METODIKA NASTAVE MATEMATIKE 2 Profesor:ZORAN LUČIĆ

Student:Zećirović Hilmija Broj indeksa: 420/06

Piramida i kupa

ПИРАМИДА
Нека je n≥3, полиедар са n+1 страна од коих је jeдна nтроугао а све остале су троуглови назива се n-тострана пирамида (сл.1). Површ пирамиде се састоји од површи nтроугла A1,A2 ... An и дела површи роглја коју сачинјавају поврси троглова A1A2O, A2A3O,... An1AnO.Ова површ и део простора ограничен нјоме је пирамида.Површ пресеченог многоугла je основа или база пирамиде,дeo површи роглја саставлјен из површи троуглова je бочна површ или омотач пирамиде,површ сваког троугла je бочна страна пирамиде.Странице многоугла су ивице основе,троуглова по којима се секу бочне стране су боцне ивице пирамиде.Врх роглјасте површи у којој се сустичу бочне ивице је брх пирамиде. Постоје праве и косе пирамиде.Ако су све бочне ивице једнаких дужина,пирамида је прва,иначе је коса.Висина пирамиде је одстојанје врха од основе ако је пирамида права,око њене основе моње да се опише круг; подножје висине налази се у центру тог круга. ако је основа пирамиде правилан многоугао,пирамида је правилна.На пример,ако je у бази једнакостраничан тоугао пирамида је правилна тространа,ако је у бази квадрат,правилна четворострана,шестоугао правилна шестострана.

Висина бочне стране која полази из врха правилне пирамиде назива се апотема и одговара бочно страни.

2

Homotetički mnogouglovi jesu osnove zarubljene piramide. pravilni mnogouglovi. Visine odgovarajućih trapeza nazivaju se apoteme zarubljene piramide. III POVRŠINA PIRAMIDE Površinu piramide obrazuju površina njene osnove i površina bočnih strana koje obrazuju omotač piramide. Budući da su obe osnove pravilne piramide. dok njen omotač sačinjavaju trapezi (sl. 3b). zaključujemo da omotač takve piramide čine jednakokraki trapezi. Ako sa B označimo površinu baze (osnove) piramide a sa M površinu njenog omotača onda je površina piramide: 3 . ЗАРУБЛЈЕНА ПИРАМИДА Ako se n-tostrana piramida preseče sa ravni koja je paralelna ravni osnove dobija se mnogougao homotetičan sa osnovom. Zarubljana piramida je prava ako je nastala od prave piramide a pravilna ako je nastala od pravilne piramide. Deo piramide između tih homotetičkih površi jeste n-trostrana zarubljena piramida (sl. 3a). Normala S1 S2 na ravni osnove naziva se visina zarubljena piramide.Piramida i kupa Пирамиде чије су основе и бочне стране међусобом подударни једнакостранични троуглови и назива се правилан тетраедар.

Izračunati njenu površinu. a površinu omotača sa M. Rešenje: H =10 cm a=4 cm. M = n⋅ a +b h 2 Primer 1: Data je prava zarubljena piramida čije su osnove kvadrati (sl.4).13 ) POVRŠINA ZARUBLJENE PIRAMIDE Ako površine baze.52 cm 2 ha =10 . Izračunati površinu jednakoivične trostrane piramide (pravilnog tetraedra) ako je poznata ivica a Rešenje: biće ah a2 3 i M =3 2 4 a 3 gde je h = prema tome imamo 2 a2 3 a⋅a 3 a2 3 P= +3 =4 4 2 4 B= P = a2 3 Primer 2. Izračunati površinu piramide. a visinu 10 cm. Prava pravilna četvorostrana piramida ima dužinu 4cm. 2 B=a2 i M= 4 ah = 2ah 2 a Gde je ha 2 = H 2 +   2 ha = 100 + 4 P = a 2 + 2ah P = 97 . zarubljene piramide. 4 . Neka je a merni broj ivice donje osnove.19 sledi P = 16 + ( 2 ⋅ 4 ⋅10 . označimo sa B1 i B2.Piramida i kupa P = + B M Primer 1. odnosno moramo izračunati površine trapeza koji čine njen omotač. b merni broj ivice gornje osnove i h merni broj visine bočne strane. njena površina biće: P = 1 + 2 + B B M Da bi smo izračunali omotač zarubljene piramide moramo izračunati pojedinačnu površinu svih bočnih strana.

Piramida i kupa Rešenje površine piramide biće: a +b h 2 pa je dakle P = a 2 + b 2 + 2( a + b ) h 2 2 dalje je B1 = a .5) ima apotemu h=5 cm. M = 4 P = B1 + B2 + M Primer 2. tada su zapremine tih tela jednake(sl. B2 = b . Rešenje: Pošto je P = B1 + B2 + M Biće: a2 3 4 2 a 3 B1 = 3 ⋅ 2 3 ⋅16 3 B1 = 2 B1 = 24 3 B1 = 6 ⋅ a2 3 4 2 a 3 B2 = 3 ⋅ 2 3⋅4 3 B2 = 2 B2 = 6 3 B2 = 6 ⋅ M = 6⋅ a +b h 2 M = 3( a + b ) h M = 3 ⋅ 10 ⋅ 5 M = 150 pa je. profesor Bolonjskog univerziteta i Galilejev učenik. Odigrao je značajnu ulogu u izračunavanju zapremine geometrijskih tela pomoću svog stava koji je u elementarnoj geometriji poznat kao Kavalijerijev princip i glasi: Ako se dva tela nalaze između paralelnih ravni i ako su jednake površine preseka ovih tela s ma kojom ravni koja je paralelna dvema ravnima. 5 . U delu "Geometrija nedeljivih" izložio je tadašnje saznanje matematičke analize. Pravilna šestostrana zarubljena piramida (sl. dakle P = B1 + B2 + M P = 24 3 + 6 3 +150 P = 30 3 +150 cm 2 P = 30 ( ( 3 + 5 cm 2 ) ) IV KAVALIJERIJEV PRINCIP Bonaventura Kavalijeri (1598-1647) bio je italijanski matematičar. Izračunati njenu površinu. dužinu donje ivice a=8 cm i dužinu gornje ivice osnove b=2 cm. 6). geometrijski zasnovane.

Pošto je zapremina prizme BH biće: V ( ρ) = BH 3 tako da možemo reći da je zapremina trostrane piramide jednaka trećini proizvoda osnove i visine...3.. Piramide α i β su jednake. + P( ∆ n ) .∆ 3. dvema njoj jednakim trostranim piramidama dopuniti do trostrane prizme koa će sa datom piramidom imati jednaku osnovu B i visinu H. Neka je piramida ρ n-trostrana. dakle... Prema tome... + . V ( ρk ) = to je V ( ρ ) = 13 [ P( ∆ 1 ) + P( ∆ 2 ) + .. Njena osnova je poligon koji se može razložiti na n trouglova ∆ 1. Kako je V ( ρ ) = V ( ρ1 ) + V ( ρ 2 ) + ..Piramida i kupa V ZAPREMINA PIRAMIDE Ako pravu trostranu piramidu (sl..∆ n. razložimo na tri trostrane piramide α .Q i MN. V(α )=V(β ).+ P( ∆ n ) ] H ili V = 1 BH 3 P( ∆ k ) ⋅ H 3 k=1.ρ 3..7) presecima MN. jer imaju jednake osnove (trogao MM1Q.n 6 .β i γ dobićemo tri jednake piramide..∆ 2. da svaku trostranu piramidu ρ možemo.V ( ρ n ) i B = P( ∆1 ) + ( ∆ 2 ) + . a piramida se može razložiti na n trostranih piramida ρ 1..ρ n sa zajedničkom visinom H. tj. sve tri piramide su međusobno jednake: V(α )=V(β )=V(γ ) Očigledno je.. je jednak trouglu MQQ1) i jednake visine (duž spuštena normalno na ravan MQQ1M iz temena N1) jednake su takođe i piramide β i γ jer imaju jednake osnove (trouglovi N1Q1Q i NQN1 su jednaki) i zajedničku visinu (duž spuštenu normalno na ravana NQQ1 N1 iz temena M) tako da su i njihove zapremine jednake. Q1.ρ 2.2.

a druge sa površinom osnove B2 i visinom X tada je: V ( a) = imamo B1 ( H + X ) B2 X B1 H ( B1 − B2 ) X − = − 3 3 3 3 2 2 B1 : B2 = ( H + X ) : X 7 . Površina osnove prave pravilne četvorostrane piramide je 16cm2. jedne sa površinom osnove B1 i visinom H+X. Pošto je zapremina zarubljene piramide jednaka razlici zapremina dveju "punih" piramida. a površina njenog omotača 40 cm2. sa osnovama B1 i B2 . Rešenje: Pošto je trougao MNQ jednakostraničan biće : B= a2 3 4 tačka T je težište tog trougla. Primer 1. pa koristeći poznatu osobinu težišta i Pitagorinu teoremu za visinu tetraedra dobijamo H = MS − MT 2 2 2 2 a 3  a2 2a 2  = a2 − = a − ⋅ = 3 2  3 3   2 2 tj.Piramida i kupa iz čega zaključujemo da je zapremina svake piramide jednaka trećini proizvoda osnove i visine. H = 2a 2 a 2 = 3 3 prema tome zapremina tetraedra će biti V = 1 1 a2 ⋅ 3 a 2 a3 2 BH = ⋅ ⋅ = 3 3 4 12 3 Primer 2. Rešenje:Pošto je B = a 2 biće 16 = a 2 odakle sledi da je a = 4cm M = 4 Da bismo aha ⇒ 40 = 8ha ⇒ ha = 5cm 2 izračunali 2 H koristimo Pitagorinu a 2 teoremu H 2 = ha −   i dobijamo H = 21 2 Prama tome zapremina će biti V = BH = ⋅16 21 1 3 1 3 ZAPREMINA ZARUBLJENE PIRAMIDE Neka je data zarubljena piramida (a) (sl. Izračunati zapreminu pravilnog tetraedra ako je data njegova ivica a (sl.9). visinom H i x odstojanjem vrha O odgovarajuće piramide MNQSO od gornje osnove zarubljene piramide.8). Izračunati njenu zapreminu.

8 . Dužine osnovnih ivica su a i c. Izračunaj zapreminu zarubljene piramide ako je a = 8cm . a = 8cm c = 2cm . a bočne ivice su bočne ivice piramide. Primer 1. a bočne b. a njihove osnove su: gornja i donja osnova zarubljene piramide i geometrijska sredine tih osnova. osnovne ivice su dijagonale osnova piramide. Ako je sledi: B1 = a 2 B1 = 8 2 B1 = 64 V = H B1 + B1 B2 + B2 3 ( ) h = 5cm B2 = C 2 B2 = 2 2 B2 = 4 V=? Da bismo dobili visinu piramide koristimo trapez (osni) presek čija je visina jednaka visini piramide. Pravilna četvorostrana zarubljene piramida ima visinu H i apotemu h. imaćemo B H ( B − B2 ) H B2 V ( a) = 1 − 1 3 3 B1 − B2 ( odnosno i konačno V ( a) = V = B1 H − 3 ( ) B1 − B2 3 B1 − B2 ( )( B1 + B2 H B2 ) ) H B1 + B1 B2 +B2 3 ( ) Iz toga možemo zaključiti da je zapremina zarubljene piramide jednaka zbiru zapremina triju piramida kojima je visina jednaka visini zarubljene piramide. c = 2cm . h = 5cm Rešenje.Piramida i kupa ili B1 : B2 = ( H + X ) : X odatle je X = H B2 B1 − B2 Kada ovu vrednost sa X stavimo u obrazac za V ( a ) .

Piramida i kupa d =a 2 d =8 2 d1 = c 2 d1 = 2 2 X1 = d − d1 =3 3 2 sa slike se vidi da je: x= a −c 2 6 x= 2 x =3 Iz osenčenog trougla sledi b2 = h2 + x2 H =b −X 2 2 2 1 b 2 = 25 + 9 b 2 = 34 b = 34 H 2 = 34 − 27 = 7 H = 7 Zapremina zarubljene piramide je 7 ( 64 +16 + 4) 3 7 V = 96 = 32 7 cm 3 3 V = VI KUPA Geometrijsko telo ograničeno pravom konusnom površi i jednom ravni koja ne prolazi kroz vrh površi. Osa prave kupe je ujedno i njena visina. a deo konusne površi između vrha i osnove je omotač kupe. 10a) Kupa je prava ako je osa normalna na ravan osnove. Izvodnice konusne površi koje pripadaju omotaču kupe nazivaju se izvodnice kupe.10b) Deo presečene ravni ograničen konusnom površi (krug) je osnova kupe. naziva se prava kupa (sl. 9 . a duž koja spaja vrh sa središtem osnove osa kupe. inače je kosa (sl. a normalna je na njenu osu. Rastojanje između vrha i ravni osnove kupe je visina kupa.

kupa se dobija obrtanjem pravouglog trougla oko jedne njegove katete (sl. H visina. poluprečnika s.13a). tada je: P = + B M Jasno je B = r π . Zarubljena kupa je prava ako je nastala od prave kupe.12b).Piramida i kupa VII ZARUBLJENA KUPA Telo koje nastaje presecanjem kupaste površi sa dve ravni naziva se zarubljena kupa (sl. a M površina omotača.13b). Kao obrtna tela. a kome je odgovarajući luk jednak obimu osnove kupe (sl. Ako je B površina baze (osnove). VIII POVRŠINA KUPE Neka je r poluprečnik osnove kupe. 11) Ona je ograničena dvema kružnim površima. a zarubljena kupa obrtanjem pravouglog trapeza oko stranice na koju naležu pravi uglovi (sl. 12a). Prava koja spaja središta osnova i koja je ujedno i visina prave zarubljene kupe naziva se osa zarubljene kupe. osnovama i delom konusne površi između njih koja čini omotač zarubljene kupe. tzv. a s izvodnica (sl. Može se pokazati da se omotač kupe može uvek razviti u deo ravne površi koja ima oblik kružnog isečka. tako da je 2 10 . površina kupe je zbir površine njene osnove i površine njenog omotača.

Odrediti njenu površinu.15b). kao što pokazuje (sl. tako da je osni presek kupe jednakostranični trougao (sl. M = ( R + r ) ⋅ πs prema tome P = R 2π + ( R + r )πs + r 2π Odnosno površina zarubljene piramide je: P =π R2 +( R +r ) ⋅ s +r 2 ( ) Primer 1. POVRŠINA ZARUBLJENA KUPE Neka je R poluprečnik donje osnove. r poluprečnik gornje osnove.Piramida i kupa 2rπs = rπs 2 prema tome P = r 2π + rπs M = odnosno površina kupe je P = r π (r + s) U slučaju da je izvodnica s jednaka prečniku osnove S = 2r onda je M = 2r 2π i P = 3r 2π .14) i obično se takva kupa zove jednakostranična kupa. Rešenje: Koda jednakostranične kupe S = 2r Po Pitagorinoj teoremi 11 . h visina i s izvodnica zarubljene kupe (sl. Visina jednakostranične kupe je H. Ako je B1 površina donje osnove.15a) površina zarubljene kupe ja zbir površina njenih osnova i površine njenog omotača. B2 površina gornje osnove i M površina omotača onda je: P = 1 + B M + 2 B 2 2 Jasno je B1 = R π i B2 = r π . Može se pokazati da se omotač zarubljene kupe uvek može razviti u deo ravne površi koji je jednak razlici površina dvaju kružnih isečaka.

s = H 2 + ( R − r ) 2 tj.16). Rešenje: Dužina izvodnice je. Vk = Vpir = 1 BH 3 tj. Izračunati površinu prave zarubljene kupe visine H=3cm i sa poluprečnicima osnove R=6 i r=2. Iz toga zaključujemo da je zapremina kupe jednaka trećini proizvoda površine osnove i visine.Piramida i kupa H 2 = ( 2r ) 2 − r 2 H 2 = 4r 2 − r 2 H 2 = 3r 2 odatle je r2 = H2 3 H r= 3 2H 3 pošto je s=2r biće s = P = rπ ( r + s ) H 2H  π +    3  3 3 H2 2H 2 P= π+ π 3 3 3H 2 P= π 3 P = H 2π P= H Primer 2. s = 9 +16 = 5cm po formuli za površinu P = π ( 6 2 + 8 ⋅ 5 + 2 2 ) = 80π P = 80πcm 2 IX ZAPREMINA KUPE Ako kupu i piramidu sa osnovama jednakih površina koje leže u istoj ravni α i sa jednakim visinama H presečemo sa ravni β koja je paralelna ravni α prema Kavalirijevom principu uvidećemo da kupa i piramida imaju jednake zapremine (sl. V = 1 2 r πH 3 12 .

Prema formuli za 2 zapreminu 13 . a u gornju osnovu upisana je kružnica.41 zapremina će biti 1 2 r πH 3 1 V = 9π 7. a poluprečnik gornje osnove 2 r= a .3π 3 cm V = Primer 3. Rešenje: Po formuli za zapreminu 1 2 r πH biće 3 1 V = ⋅12 2 π ⋅18 3 V = 864 πcm 3 V = Primer 2. Odredi njenu zapreminu.41 3 V = 22 . s=8 prema Pitagorinoj teoremi visina će biti H = s 2 − r 2 = 7. Te kružnice određuju donju i gornju osnovu jedne zarubljene kupe. Rešenje: Visina kupe je H= a poluprečnik donje osnove R= a 2 . r=3 M=24π cm2 prema formuli M= rπ s sledi 24π =3π s. Odrediti zapreminu prave kupe sa površinom osnove B=9π cm2 i površinom omotača M=24π cm2.Piramida i kupa U slučaju da imamo jednakostraničnu kupu (sl. Data je kocka sa ivicom dužine a . Rešenje: B=9π cm2 prema formuli B=r2π sledi 9π = r2π . Oko donje osnovice kocke opisana je kružnica.14) s=2r pa je H =r 3 odakle je V = r 3π 3 3 ZAPREMINA ZARUBLJENE KUPE Ako zarubljenu kupu dopunimo do kupe sa vrhom V (sl. Odrediti zapreminu prave kupe poluprečnika osnove r=12 cm i visine H=18 cm. tako da je zapremina V = 1 2 1 1 R π ( H + X ) − r 2πX = π ( R 2 H + R 2 X − r 2 X ) = 3 3 3 2 1 X r   1  πH  R 2 + R − r 2  = πH  R 2 + (R 2 − r 2 )  3 H r −R   3   ( ) i konačno V = π H 3 (R 2 + Rr + r 2 ) Primer 1.17) zapremina zarubljene kupe biće jednaka razlici zapremina dve kupe – jedne sa poluprečnikom osnove R i visinom (0V)=H+X i druge sa poluprečnikom osnove Vr i visinom (01V)=X.

3 π ( 49 + 14 + 4) = 11. a vrh piramide je istovremeno i vrh kupe. 14 .Piramida i kupa V = V = π ⋅H 3 (R 2 + Rr + r 2 ) = πa  a 2  + 3  2  a2 2 a2   + 4 4   πa 3  1  2 1 3+ 2 + + = ⋅ πa 3 3 2 4 4 12   Primer 4.6 zapremina će biti πH 2 2 V = 3 (R + Rr + r 6 6 ) = 11.17). Rešenje: Iz formule P = π ( R 2 + ( R + r ) s + r 2 ) 170 π = π ( 49 + 9 s + 4 ) sledi 170 = 53 + 9 s 9 s =117 s =13 prema Pitagorinoj teoremi H =  2R − r  s 2 −   2  2 H = 169 − 36 H = 133 H = 11. Odredi zapreminu prave zarubljene kupe ako su poluprečnici njenih osnova R=7cm i r=2cm. kažemo da je piramida upisana u kupu (sl. Površina Pn hn omotača piramide teži granici koja je jednaka poluproizvodu 2 obima osnove i apoteme kupe. a površina P=170π cm2. Apotema piramide hn teži pri tome granici koja je jednaka dužini izvodnice s=(VB) kupe. koji je upisan u osnovu prave kupe. Ako temena pravouglog mnogougla ABCDE. spojimo sa vrhom kupe V dobićemo pravilnu piramidu upisanu u kupu. hn teži svojoj graničnoj vrednosti s.06πcm 3 X UZAJAMNI ODNOS KUPE I PIRAMIDE Ako je osnova piramide mnogougao upisan u osnovu kupe. kad n neograničeno raste an teži nuli. Tu granicu uzimamo za površinu omotača kupe. Prema tome. Kada se broj n stranica upisanog pravilnog mnogougla neograničeno udvostručava njegov obim Pn teži granici koja je jednaka obimu kružnice u koju je mnogougao upisan. a razlika s=hn takođe teži nuli pri tome.3 π ⋅ 67 = 259 .

a gornja osnova u gornju osnovu kupe. ima praktičnu primenu u arhitekturi.6πcm 3 Izvodnica prave zarubljene kupe je s=5 cm. U kupu je upisana pravilna zarubljena četvorostrana piramida tako da je donja osnova piramide upisana u donju osnovu kupe. Iz mnoštva takvih kombinacija izdvajam tri koje ću ilustrovati sa tri primera. s = 5cm R = 5cm r = 2cm V zp = ? H B1 + B1 B2 + B2 3 4 V = 5 2 + 20 + 2 2 3 4 V = 7 2 + 20 3 V = ( ) ( ( ) ) 15 .6π Vk = V = 416 π + 266 . Zarubljena kupa i kupa imaju iste osnove kojima se dodiruju. građevinarstvu i dr. a poluprečnici osnova su r=5 cm i r1=2 cm. Izračunati zapreminu piramide. a izvodnica s=10cm izračunati zapreminu tako nastalog tela. graditeljskim delatnostima. H k : H 2k = 3 : 2 2 H k = 3H zk 3 H k = H zk 2 V = Vk +V zk 3 H zk 2 R =10 cm r = 4cm Hk = s =10 cm V zk = V zk X = R −r X =6 H H 2 2 V zk V zk =s −X 2 =100 − 36 (R 2 + R ⋅ r + r 2 ) 3 8π (100 + 40 +16 ) = 3 8π = 156 3 = 416 π πH H 2 = 64 H =8 1 2 R πH 3 1 Vk = ⋅100 π ⋅ 8 3 Vk = 266 .6π = 682 . Ako se visina kupe i zarubljene kupe odnose kao 3:2 i ako su poluprečnici osnova zarubljene kupe R=10cm i r=4cm.Piramida i kupa XI PRIMENA KUPE I PIRAMIDE Kombinacija geometrijskih tela obrađena u ovom radu.

M 1 = rπa M1 P = M1 + M 2 P= 36 48 π + π M1 5 5 84 M2 P= πcm 2 5 M2 12 = ⋅ 3π 5 36 = πM 2 = rπb 5 12 = ⋅ 4π 5 48 = π 5 r = MC a 2 = C ⋅ AM AM = a2 9 = C 5 2 2 r 2 = a 2 − AM 144 12 9  r 2 = 32 −   = = 5 25 5  16 .Piramida i kupa B1 = a 2 B2 = a12 2R = a 2 10 = a 2 a= 10 2 2 a =5 2 2r = a1 2 4 = a1 2 4 a1 = ⋅ 2 a1 = 2 2 2 2 H 2 = s2 − X 2 H 2 = 25 − 9 H = 16 H =4 2 X = R −r X =3 Pravougli trougao sa katetama dužine a = 3cm . obrće se oko hipotenuze. Odrediti površinu dobijenog tela. b = 4cm .

Piramida i kupa XII ZADACI 1. a bočna 5m P = B +M a = 3m s = 5m 9 3 9 + 91 4 4 9 P= 3 + 91 m 2 4 P= ( ) a2 3 4 2 3 3 B= 4 9 3 B= 4 B= aha 2 4 3 91 M =3 2 2 9 M = 91 4 M =3 a ha 2 = s 2 −   2 3 ha 2 = 25 −   2 9 ha 2 = 25 − 4 2 2 100 − 9 4 91 ha 2 = 4 1 ha = 91 2 ha 2 = 2. Izračunaj površinu omotača piramide. 17 . Osnovna ivica pravilne četvorostrane piramide ima dužinu a . Centar gornje osnove kocke je vrh. Površina dijagonalnog preseka te piramide jednaka je površini baze. a temena donje osnove su osnova temena četvorostrane piramide upisane u koku. Dužina ivice kocke a . Odrediti površinu omotače piramide. aha 2 M = 2aha 3a M = 2a ⋅ 2 2 M = 3a M =4 B =a2 Pdp = a Pdp = 2 a =a Pdp = B M =? dH 2 dH 2 d =a 2 a2 = a2 = a 2H 2 H = a2 a 2 2 2a 2 a 2 2a 2 2 H = H = a ha 2 = H 2 +    2 2 2  2a   a  ha =   +   2   2 a2 ha 2 = 2a 2 + 4 2 8a 2 + a 2 4 2 9a ha 2 = 4 3a ha = 2 ha 2 = 3. Izračunaj površinu pravilne trostrane piramide kod koje osnovna ivica ima dužinu 3m.

Izračunaj dužinu osnovne ivice i apotemu pravilne trostrane piramide ako je dužina bočne ivice 10 cm. i površina omotača 144 cm2. Visina pravilne četvorosrtane piramide je H=12 cm.Piramida i kupa a=a H =a M? 4ah 2 M = 2ah M = M = 2a ⋅ M = a2 a 5 2 5 4. 2 = 100 ± 784 = 100 ± 28 2 2 ha 1 = 36 ha 2 = 64 t = 36 t = 64 1 2 ha 1 = 6 ha 2 = 8 ha 2 = 100 − 5. 18 . a dijagonala njene osnove ima dužinu 8 cm. 2 = 2 2 t −100 t + 2304 = 0 2 ha 12 = 36 ha 2 = 64 t1. s =10 cm M =144 cm 2 a =? ha = ? a h2 = a2 +   2 a2 h2 = a2 + 4 2 4a + a 2 h2 = 4 2 5a h2 = 4 a 5 h= 2 2 3aha 2 3aha 144 = 2 M = aha 48 = 2 aha = 96 96 a= ha 96 6 a1 = 16 a1 = 96 8 a 2 = 12 a2 = a  ha 2 = S 2 −   2 a2 ha 2 = 100 − 4 2  96    ha 2 = 100 −  ha   4      9216 ha 2 = 100 − 4ha 2 2 2304 − b ± b 2 − 4ac ha 2 t1. Odredi zapreminu piramide. 2 = 2a ha 4 −100 ha 2 + 2304 = 0 2 2 100 ± 10000 − 9216 ha = t t1.

Izračunaj zapreminu piramide: ako osnovne ivice imaju dužine 6 cm i 8 cm. a = 6cm b =8cm s =13 cm V =?  8  B =   2 64 B= = 32 2 a= a= d 2 8 2 1 BH 3 1 V = ⋅ 32 ⋅12 3 V = 128 cm 3 V = 1 BH 3 B = ab 1 V = ⋅ 48 ⋅12 B = 6 ⋅ 8 3 B = 48 V = 4 ⋅ 48 V = V = 192 cm 3 d  H 2 = s2 −  2 2 H = 169 − 25 H 2 = 144 H = 12 2 d 2 = a2 +b2 d 2 = 36 + 64 d 2 = 100 d = 10 7.6m i a1 = 2. 19 . Osnovne ivice pravilne četvorostrane zarubljene piramide imaju dužine a = 4. Apotema piramide je h=6 cm. a dužina bočne ivice je 13 cm.6m . Osnova piramide je pravougaonik. Odrediti površinu piramide. a podnožje visine je u preseku dijagonale osnove. Izračunaj površinu i zapreminu pravilne četvorostrane zarubljene piramide ako je a = 13 cm . b = 10 cm i h = 8cm a =13 cm b =10 ca h =8cm P =? V =? P = B1 + B2 + M 2 P = a 2 + a1 + 2( a + a1 ) h P = 13 2 +12 + 2(13 +1)10 P = 169 +1 + 2 ⋅14 ⋅10 P = 170 + 280 P = 450 cm 2 H B1 + B1 B2 + B2 3 2 7 V = 169 + 169 +1 3 2 7 (170 +13 ) V = 3 2 7 V = 183 = 2 7 ⋅ 61 = 112 7cm 3 3 V = ( ) ( ) h2 = s2 − X 2 X 2 = s2 −h2 X 2 = 100 − 64 X 2 = 36 X =6 H 2 = s 2 − X 12 a1 = a − 2 x a1 = 13 −12 a1 = 1 H 2 10 2 − 6 2 H 2 = 28 H =2 7 ( ) X1 = 2 d1 − d 2 2 d1 = 10 2 d2 2 X1 = 6 2 H 2 = 100 − 36 ⋅ 2 8.Piramida i kupa B = a2 H =12 cm d = 8cm V =? d =a 2 2 6.

29 π ⋅16 .76 + 86 . V =1 dm 45 3 s = 4r P =? P = B +M P = rπ( r +s ) P =3.45 P =54 . Zapremina prave kupe je V=145 dm3.16 + 6. a donja osnove 20m i 10m. H = 3m a = 20 m b =10 m a1 = 30 m b1 =15 m V =? H B1 + B1 B2 + B2 3 3 V = 200 + 90000 + 450 3 V = 650 + 300 V = ( ) B = ab B = 20 ⋅10 ( ) B = 200 B1 = a1b1 B1 = 30 ⋅15 B1 = 450 V = 950 m = 9500 dm 3 3 10. Izračunaj površinu kupe.6m a1 = 2. a izvodnica je četiri puta veća od poluprečnika osnove. Osni presek prave kupe je jednakokraki trougao sa osnovicom dužine 12 cm i krakom dužine 10 cm. Ivice gornje osnove imaju dužinu 30m i 15m. a = 12 cm ⇒ a = 2r a r= b = 10 cm 2 V =? r =6 1 2 r πH 3 1 V = 36π ⋅ 8 3 V = 12π ⋅ 8 = 96πcm 3 V = H 2 = b2 −r 2 H 2 = 100 − 36 = 64 H =8 12.1 5 π 2 20 cm 1 BH 3 1 145 = r 2πH 3 1 2 145 = r πr 15 3 435 = r 2πr 15 V = 435 = r 3π 15 435 r3 = ≈ 3.29 =13 . Rezervoar dubine 3m ima obli zarubljene piramide čije su osnove pravougaonici. Nađi zapreminu kupe.2 ⋅ 6 P = 21.29 π 15 H 2 = s 2 −r 2 H 2 = 4r 2 − r 2 H 2 ( ) =16 r 2 −r 2 H 2 =15 r 2 H = r 15 s = 4 ⋅ 3.29 +13 .16 11. Koliko litara vode može da stane u rezervoar.32 cm 2 9.Piramida i kupa a = 4.6m h = 6cm P =? P = B1 + B2 + M 2 P = a 2 + a1 + 2( a + a 2 ) h P = 21.76 + 2 ⋅ 7. 20 . Odredi zapreminu prave kupe sa površinom osnove B=9π cm2 i površinom omotača M=24π cm2.29 π(3.4 P = 114 .16 ) P =3.16 + 6.

H =15 cm R =13 cm r = 5cm s =? s2 = (R −r) + H 2 2 s 2 = 64 + 225 = 289 s = 17 14.7 2 Pdp = 57 cm Pdp = H 2 = s 2 −( R − r ) H 2 = 49 −16 H = 33 H = 5. Poluprečnici osnove su R=9 cm i r=3 cm.Piramida i kupa B = 9π cm 2 M = 24 π 2 cm V =? H H 2 2 1 2 r πH 3 1 V = 9π 55 3 V = 3π 55 cm 3 V = B = r 2π 9π = r π 2 M = rπs 24 π = 3πs s= 24 =8 3 r2 =9 r =3 = s −r 2 2 = 64 − 9 H = 55 13. Odredi zapreminu i površinu kupe. a dužina izvodnice je 7cm.7 2 15. Izvodniva prave zarubljene kupe zaklapa sa osnovom ugao α =600. Poluprečnici osnove prave zarubljene kupe su 3 cm i 7 cm. Odrediti površinu osnog preseka. R = 9cm r = 3cm V = α = 60 0 V =? R 2 + Rr + r 2 3 12π V = ( 81 + 27 + 9) 3 V = 4π ⋅117 V = 468 πcm 3 πs ( ) α = 60 0 ⇒ β = 2( R − r ) β = 2 ⋅6 β = 12 P = π R2 + r 2 + ( R + r)s P = π ( 81 + 9 + 144 ) P = 234πcm 2 ( ) 21 . Odrediti dužinu izvodnice prave zarubljene kupe sa visinom H=15 cm i poluprečnicima osnove R=13 cm i r=5 cm. r = 3cm R = 7cm s = 2cm P dp =? 2 R + 2r H 2 14 + 6 Pdp = ⋅ 5.

a površina P=170π cm3.Piramida i kupa 16. R = 7 cm r = 2cm P =170 π 2 cm V =? V = R 2 + Rr + r 2 3 12π V = ( 49 + 14 + 4) 3 V = 4π ⋅ 67 V = 268πcm 3 H 2 = B2 −(R −r) H 2 = 13 2 − 5 2 H 2 = 169 − 25 H 2 = 144 H = 12 πH ( ) P = B1 + M + B2 P = π(R 2 + r 2 + ( R + r )s) 107 π = π ( 49 + 4 + 9 s ) 170 = 53 + 9 s 9 s = 170 − 53 9 s = 117 s= 117 = 13 9 P = R 2π + ( R + r )πs + r 2π 2 22 . Odredi zapreminu prave zarubljene kupe ako su poluprečnici njenih osnova R=7 cm i r=2 cm.

Piramida i kupa SADRŽAJ I Piramida II Zarubljena piramida III Površina piramide Površina zarubljene piramide IV Kavalijerijev princip V Zapremina piramide Zapremina zarubljene piramide VI Kupa VII Zarubljena kupa VIII Površina kupe Površina zarubljene kupe IX Zapremina kupe Zapremina zarubljene kupe X Uzajamni odnos kupe i piramide XI Primena kupe i piramide XII Zadaci 1 2 2 3 4 5 6 8 9 9 10 11 12 13 14 16 23 .

Đ. Matematika (za III razred srednje škole). Dr E.Paunić.Beograd 1969. Stipanić.Vojvodić.Tošić. godine 2.Beograd 1999.Matematika (za III i IV razred gimnazije društveno-jezičkog smera). G.R.Piramida i kupa LITERATURA 1. godine 24 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful