СЕМИНАРСКИ РАД

тема:

Пирамида и Купа

Predmet:METODIKA NASTAVE MATEMATIKE 2 Profesor:ZORAN LUČIĆ

Student:Zećirović Hilmija Broj indeksa: 420/06

Piramida i kupa

ПИРАМИДА
Нека je n≥3, полиедар са n+1 страна од коих је jeдна nтроугао а све остале су троуглови назива се n-тострана пирамида (сл.1). Површ пирамиде се састоји од површи nтроугла A1,A2 ... An и дела површи роглја коју сачинјавају поврси троглова A1A2O, A2A3O,... An1AnO.Ова површ и део простора ограничен нјоме је пирамида.Површ пресеченог многоугла je основа или база пирамиде,дeo површи роглја саставлјен из површи троуглова je бочна површ или омотач пирамиде,површ сваког троугла je бочна страна пирамиде.Странице многоугла су ивице основе,троуглова по којима се секу бочне стране су боцне ивице пирамиде.Врх роглјасте површи у којој се сустичу бочне ивице је брх пирамиде. Постоје праве и косе пирамиде.Ако су све бочне ивице једнаких дужина,пирамида је прва,иначе је коса.Висина пирамиде је одстојанје врха од основе ако је пирамида права,око њене основе моње да се опише круг; подножје висине налази се у центру тог круга. ако је основа пирамиде правилан многоугао,пирамида је правилна.На пример,ако je у бази једнакостраничан тоугао пирамида је правилна тространа,ако је у бази квадрат,правилна четворострана,шестоугао правилна шестострана.

Висина бочне стране која полази из врха правилне пирамиде назива се апотема и одговара бочно страни.

2

ЗАРУБЛЈЕНА ПИРАМИДА Ako se n-tostrana piramida preseče sa ravni koja je paralelna ravni osnove dobija se mnogougao homotetičan sa osnovom. Deo piramide između tih homotetičkih površi jeste n-trostrana zarubljena piramida (sl. zaključujemo da omotač takve piramide čine jednakokraki trapezi. Normala S1 S2 na ravni osnove naziva se visina zarubljena piramide. Visine odgovarajućih trapeza nazivaju se apoteme zarubljene piramide. III POVRŠINA PIRAMIDE Površinu piramide obrazuju površina njene osnove i površina bočnih strana koje obrazuju omotač piramide. pravilni mnogouglovi. Zarubljana piramida je prava ako je nastala od prave piramide a pravilna ako je nastala od pravilne piramide. Ako sa B označimo površinu baze (osnove) piramide a sa M površinu njenog omotača onda je površina piramide: 3 . Budući da su obe osnove pravilne piramide. dok njen omotač sačinjavaju trapezi (sl. Homotetički mnogouglovi jesu osnove zarubljene piramide. 3b). 3a).Piramida i kupa Пирамиде чије су основе и бочне стране међусобом подударни једнакостранични троуглови и назива се правилан тетраедар.

52 cm 2 ha =10 .Piramida i kupa P = + B M Primer 1.13 ) POVRŠINA ZARUBLJENE PIRAMIDE Ako površine baze. Neka je a merni broj ivice donje osnove. b merni broj ivice gornje osnove i h merni broj visine bočne strane. 4 . a visinu 10 cm. Izračunati površinu jednakoivične trostrane piramide (pravilnog tetraedra) ako je poznata ivica a Rešenje: biće ah a2 3 i M =3 2 4 a 3 gde je h = prema tome imamo 2 a2 3 a⋅a 3 a2 3 P= +3 =4 4 2 4 B= P = a2 3 Primer 2. Prava pravilna četvorostrana piramida ima dužinu 4cm. 2 B=a2 i M= 4 ah = 2ah 2 a Gde je ha 2 = H 2 +   2 ha = 100 + 4 P = a 2 + 2ah P = 97 . a površinu omotača sa M. označimo sa B1 i B2. zarubljene piramide.4). Izračunati površinu piramide. Rešenje: H =10 cm a=4 cm.19 sledi P = 16 + ( 2 ⋅ 4 ⋅10 . M = n⋅ a +b h 2 Primer 1: Data je prava zarubljena piramida čije su osnove kvadrati (sl. Izračunati njenu površinu. njena površina biće: P = 1 + 2 + B B M Da bi smo izračunali omotač zarubljene piramide moramo izračunati pojedinačnu površinu svih bočnih strana. odnosno moramo izračunati površine trapeza koji čine njen omotač.

5) ima apotemu h=5 cm. dakle P = B1 + B2 + M P = 24 3 + 6 3 +150 P = 30 3 +150 cm 2 P = 30 ( ( 3 + 5 cm 2 ) ) IV KAVALIJERIJEV PRINCIP Bonaventura Kavalijeri (1598-1647) bio je italijanski matematičar. dužinu donje ivice a=8 cm i dužinu gornje ivice osnove b=2 cm.Piramida i kupa Rešenje površine piramide biće: a +b h 2 pa je dakle P = a 2 + b 2 + 2( a + b ) h 2 2 dalje je B1 = a . Rešenje: Pošto je P = B1 + B2 + M Biće: a2 3 4 2 a 3 B1 = 3 ⋅ 2 3 ⋅16 3 B1 = 2 B1 = 24 3 B1 = 6 ⋅ a2 3 4 2 a 3 B2 = 3 ⋅ 2 3⋅4 3 B2 = 2 B2 = 6 3 B2 = 6 ⋅ M = 6⋅ a +b h 2 M = 3( a + b ) h M = 3 ⋅ 10 ⋅ 5 M = 150 pa je. U delu "Geometrija nedeljivih" izložio je tadašnje saznanje matematičke analize. Odigrao je značajnu ulogu u izračunavanju zapremine geometrijskih tela pomoću svog stava koji je u elementarnoj geometriji poznat kao Kavalijerijev princip i glasi: Ako se dva tela nalaze između paralelnih ravni i ako su jednake površine preseka ovih tela s ma kojom ravni koja je paralelna dvema ravnima. geometrijski zasnovane. tada su zapremine tih tela jednake(sl. Izračunati njenu površinu. profesor Bolonjskog univerziteta i Galilejev učenik. B2 = b . Pravilna šestostrana zarubljena piramida (sl. 5 . M = 4 P = B1 + B2 + M Primer 2. 6).

V(α )=V(β ).... dakle.2.. V ( ρk ) = to je V ( ρ ) = 13 [ P( ∆ 1 ) + P( ∆ 2 ) + .β i γ dobićemo tri jednake piramide. Piramide α i β su jednake.V ( ρ n ) i B = P( ∆1 ) + ( ∆ 2 ) + . Njena osnova je poligon koji se može razložiti na n trouglova ∆ 1.Piramida i kupa V ZAPREMINA PIRAMIDE Ako pravu trostranu piramidu (sl...∆ 3... + ..∆ n.+ P( ∆ n ) ] H ili V = 1 BH 3 P( ∆ k ) ⋅ H 3 k=1...ρ n sa zajedničkom visinom H. da svaku trostranu piramidu ρ možemo.n 6 .7) presecima MN.∆ 2.3...ρ 2. a piramida se može razložiti na n trostranih piramida ρ 1.ρ 3. Q1. Kako je V ( ρ ) = V ( ρ1 ) + V ( ρ 2 ) + . Neka je piramida ρ n-trostrana. Pošto je zapremina prizme BH biće: V ( ρ) = BH 3 tako da možemo reći da je zapremina trostrane piramide jednaka trećini proizvoda osnove i visine. jer imaju jednake osnove (trogao MM1Q. sve tri piramide su međusobno jednake: V(α )=V(β )=V(γ ) Očigledno je. Prema tome.. razložimo na tri trostrane piramide α .Q i MN. je jednak trouglu MQQ1) i jednake visine (duž spuštena normalno na ravan MQQ1M iz temena N1) jednake su takođe i piramide β i γ jer imaju jednake osnove (trouglovi N1Q1Q i NQN1 su jednaki) i zajedničku visinu (duž spuštenu normalno na ravana NQQ1 N1 iz temena M) tako da su i njihove zapremine jednake. + P( ∆ n ) . tj. dvema njoj jednakim trostranim piramidama dopuniti do trostrane prizme koa će sa datom piramidom imati jednaku osnovu B i visinu H.

a druge sa površinom osnove B2 i visinom X tada je: V ( a) = imamo B1 ( H + X ) B2 X B1 H ( B1 − B2 ) X − = − 3 3 3 3 2 2 B1 : B2 = ( H + X ) : X 7 . H = 2a 2 a 2 = 3 3 prema tome zapremina tetraedra će biti V = 1 1 a2 ⋅ 3 a 2 a3 2 BH = ⋅ ⋅ = 3 3 4 12 3 Primer 2. Rešenje: Pošto je trougao MNQ jednakostraničan biće : B= a2 3 4 tačka T je težište tog trougla. sa osnovama B1 i B2 . visinom H i x odstojanjem vrha O odgovarajuće piramide MNQSO od gornje osnove zarubljene piramide.Piramida i kupa iz čega zaključujemo da je zapremina svake piramide jednaka trećini proizvoda osnove i visine. Izračunati njenu zapreminu. jedne sa površinom osnove B1 i visinom H+X. Izračunati zapreminu pravilnog tetraedra ako je data njegova ivica a (sl. pa koristeći poznatu osobinu težišta i Pitagorinu teoremu za visinu tetraedra dobijamo H = MS − MT 2 2 2 2 a 3  a2 2a 2  = a2 − = a − ⋅ = 3 2  3 3   2 2 tj. Površina osnove prave pravilne četvorostrane piramide je 16cm2. Pošto je zapremina zarubljene piramide jednaka razlici zapremina dveju "punih" piramida.9). Primer 1. a površina njenog omotača 40 cm2.8). Rešenje:Pošto je B = a 2 biće 16 = a 2 odakle sledi da je a = 4cm M = 4 Da bismo aha ⇒ 40 = 8ha ⇒ ha = 5cm 2 izračunali 2 H koristimo Pitagorinu a 2 teoremu H 2 = ha −   i dobijamo H = 21 2 Prama tome zapremina će biti V = BH = ⋅16 21 1 3 1 3 ZAPREMINA ZARUBLJENE PIRAMIDE Neka je data zarubljena piramida (a) (sl.

Dužine osnovnih ivica su a i c. Izračunaj zapreminu zarubljene piramide ako je a = 8cm . c = 2cm . Primer 1.Piramida i kupa ili B1 : B2 = ( H + X ) : X odatle je X = H B2 B1 − B2 Kada ovu vrednost sa X stavimo u obrazac za V ( a ) . Ako je sledi: B1 = a 2 B1 = 8 2 B1 = 64 V = H B1 + B1 B2 + B2 3 ( ) h = 5cm B2 = C 2 B2 = 2 2 B2 = 4 V=? Da bismo dobili visinu piramide koristimo trapez (osni) presek čija je visina jednaka visini piramide. a njihove osnove su: gornja i donja osnova zarubljene piramide i geometrijska sredine tih osnova. 8 . a bočne b. osnovne ivice su dijagonale osnova piramide. a bočne ivice su bočne ivice piramide. imaćemo B H ( B − B2 ) H B2 V ( a) = 1 − 1 3 3 B1 − B2 ( odnosno i konačno V ( a) = V = B1 H − 3 ( ) B1 − B2 3 B1 − B2 ( )( B1 + B2 H B2 ) ) H B1 + B1 B2 +B2 3 ( ) Iz toga možemo zaključiti da je zapremina zarubljene piramide jednaka zbiru zapremina triju piramida kojima je visina jednaka visini zarubljene piramide. h = 5cm Rešenje. Pravilna četvorostrana zarubljene piramida ima visinu H i apotemu h. a = 8cm c = 2cm .

10b) Deo presečene ravni ograničen konusnom površi (krug) je osnova kupe. naziva se prava kupa (sl. a deo konusne površi između vrha i osnove je omotač kupe. Rastojanje između vrha i ravni osnove kupe je visina kupa. Izvodnice konusne površi koje pripadaju omotaču kupe nazivaju se izvodnice kupe. Osa prave kupe je ujedno i njena visina. inače je kosa (sl.Piramida i kupa d =a 2 d =8 2 d1 = c 2 d1 = 2 2 X1 = d − d1 =3 3 2 sa slike se vidi da je: x= a −c 2 6 x= 2 x =3 Iz osenčenog trougla sledi b2 = h2 + x2 H =b −X 2 2 2 1 b 2 = 25 + 9 b 2 = 34 b = 34 H 2 = 34 − 27 = 7 H = 7 Zapremina zarubljene piramide je 7 ( 64 +16 + 4) 3 7 V = 96 = 32 7 cm 3 3 V = VI KUPA Geometrijsko telo ograničeno pravom konusnom površi i jednom ravni koja ne prolazi kroz vrh površi. a duž koja spaja vrh sa središtem osnove osa kupe. 10a) Kupa je prava ako je osa normalna na ravan osnove. a normalna je na njenu osu. 9 .

Prava koja spaja središta osnova i koja je ujedno i visina prave zarubljene kupe naziva se osa zarubljene kupe. Može se pokazati da se omotač kupe može uvek razviti u deo ravne površi koja ima oblik kružnog isečka.12b). poluprečnika s. a kome je odgovarajući luk jednak obimu osnove kupe (sl. tako da je 2 10 . 12a). Ako je B površina baze (osnove). a M površina omotača. tada je: P = + B M Jasno je B = r π . površina kupe je zbir površine njene osnove i površine njenog omotača. VIII POVRŠINA KUPE Neka je r poluprečnik osnove kupe. a zarubljena kupa obrtanjem pravouglog trapeza oko stranice na koju naležu pravi uglovi (sl. Zarubljena kupa je prava ako je nastala od prave kupe. 11) Ona je ograničena dvema kružnim površima.13b). kupa se dobija obrtanjem pravouglog trougla oko jedne njegove katete (sl. a s izvodnica (sl. H visina. osnovama i delom konusne površi između njih koja čini omotač zarubljene kupe.13a). Kao obrtna tela.Piramida i kupa VII ZARUBLJENA KUPA Telo koje nastaje presecanjem kupaste površi sa dve ravni naziva se zarubljena kupa (sl. tzv.

tako da je osni presek kupe jednakostranični trougao (sl.Piramida i kupa 2rπs = rπs 2 prema tome P = r 2π + rπs M = odnosno površina kupe je P = r π (r + s) U slučaju da je izvodnica s jednaka prečniku osnove S = 2r onda je M = 2r 2π i P = 3r 2π . B2 površina gornje osnove i M površina omotača onda je: P = 1 + B M + 2 B 2 2 Jasno je B1 = R π i B2 = r π . M = ( R + r ) ⋅ πs prema tome P = R 2π + ( R + r )πs + r 2π Odnosno površina zarubljene piramide je: P =π R2 +( R +r ) ⋅ s +r 2 ( ) Primer 1. h visina i s izvodnica zarubljene kupe (sl.15b).15a) površina zarubljene kupe ja zbir površina njenih osnova i površine njenog omotača. POVRŠINA ZARUBLJENA KUPE Neka je R poluprečnik donje osnove. Rešenje: Koda jednakostranične kupe S = 2r Po Pitagorinoj teoremi 11 . Visina jednakostranične kupe je H. Odrediti njenu površinu. kao što pokazuje (sl. Ako je B1 površina donje osnove. r poluprečnik gornje osnove.14) i obično se takva kupa zove jednakostranična kupa. Može se pokazati da se omotač zarubljene kupe uvek može razviti u deo ravne površi koji je jednak razlici površina dvaju kružnih isečaka.

Iz toga zaključujemo da je zapremina kupe jednaka trećini proizvoda površine osnove i visine. Rešenje: Dužina izvodnice je. V = 1 2 r πH 3 12 . Vk = Vpir = 1 BH 3 tj. s = H 2 + ( R − r ) 2 tj.Piramida i kupa H 2 = ( 2r ) 2 − r 2 H 2 = 4r 2 − r 2 H 2 = 3r 2 odatle je r2 = H2 3 H r= 3 2H 3 pošto je s=2r biće s = P = rπ ( r + s ) H 2H  π +    3  3 3 H2 2H 2 P= π+ π 3 3 3H 2 P= π 3 P = H 2π P= H Primer 2.16). s = 9 +16 = 5cm po formuli za površinu P = π ( 6 2 + 8 ⋅ 5 + 2 2 ) = 80π P = 80πcm 2 IX ZAPREMINA KUPE Ako kupu i piramidu sa osnovama jednakih površina koje leže u istoj ravni α i sa jednakim visinama H presečemo sa ravni β koja je paralelna ravni α prema Kavalirijevom principu uvidećemo da kupa i piramida imaju jednake zapremine (sl. Izračunati površinu prave zarubljene kupe visine H=3cm i sa poluprečnicima osnove R=6 i r=2.

41 3 V = 22 . s=8 prema Pitagorinoj teoremi visina će biti H = s 2 − r 2 = 7. a u gornju osnovu upisana je kružnica. Te kružnice određuju donju i gornju osnovu jedne zarubljene kupe. Data je kocka sa ivicom dužine a . Rešenje: B=9π cm2 prema formuli B=r2π sledi 9π = r2π .14) s=2r pa je H =r 3 odakle je V = r 3π 3 3 ZAPREMINA ZARUBLJENE KUPE Ako zarubljenu kupu dopunimo do kupe sa vrhom V (sl. Prema formuli za 2 zapreminu 13 . r=3 M=24π cm2 prema formuli M= rπ s sledi 24π =3π s. Oko donje osnovice kocke opisana je kružnica. Odrediti zapreminu prave kupe sa površinom osnove B=9π cm2 i površinom omotača M=24π cm2. Rešenje: Po formuli za zapreminu 1 2 r πH biće 3 1 V = ⋅12 2 π ⋅18 3 V = 864 πcm 3 V = Primer 2. a poluprečnik gornje osnove 2 r= a .3π 3 cm V = Primer 3. Rešenje: Visina kupe je H= a poluprečnik donje osnove R= a 2 . Odredi njenu zapreminu. tako da je zapremina V = 1 2 1 1 R π ( H + X ) − r 2πX = π ( R 2 H + R 2 X − r 2 X ) = 3 3 3 2 1 X r   1  πH  R 2 + R − r 2  = πH  R 2 + (R 2 − r 2 )  3 H r −R   3   ( ) i konačno V = π H 3 (R 2 + Rr + r 2 ) Primer 1.17) zapremina zarubljene kupe biće jednaka razlici zapremina dve kupe – jedne sa poluprečnikom osnove R i visinom (0V)=H+X i druge sa poluprečnikom osnove Vr i visinom (01V)=X.Piramida i kupa U slučaju da imamo jednakostraničnu kupu (sl.41 zapremina će biti 1 2 r πH 3 1 V = 9π 7. Odrediti zapreminu prave kupe poluprečnika osnove r=12 cm i visine H=18 cm.

a razlika s=hn takođe teži nuli pri tome.3 π ⋅ 67 = 259 . Površina Pn hn omotača piramide teži granici koja je jednaka poluproizvodu 2 obima osnove i apoteme kupe.3 π ( 49 + 14 + 4) = 11. Kada se broj n stranica upisanog pravilnog mnogougla neograničeno udvostručava njegov obim Pn teži granici koja je jednaka obimu kružnice u koju je mnogougao upisan. kažemo da je piramida upisana u kupu (sl. koji je upisan u osnovu prave kupe. Ako temena pravouglog mnogougla ABCDE. Rešenje: Iz formule P = π ( R 2 + ( R + r ) s + r 2 ) 170 π = π ( 49 + 9 s + 4 ) sledi 170 = 53 + 9 s 9 s =117 s =13 prema Pitagorinoj teoremi H =  2R − r  s 2 −   2  2 H = 169 − 36 H = 133 H = 11. Apotema piramide hn teži pri tome granici koja je jednaka dužini izvodnice s=(VB) kupe. Prema tome. Odredi zapreminu prave zarubljene kupe ako su poluprečnici njenih osnova R=7cm i r=2cm. spojimo sa vrhom kupe V dobićemo pravilnu piramidu upisanu u kupu.6 zapremina će biti πH 2 2 V = 3 (R + Rr + r 6 6 ) = 11.06πcm 3 X UZAJAMNI ODNOS KUPE I PIRAMIDE Ako je osnova piramide mnogougao upisan u osnovu kupe. a površina P=170π cm2. hn teži svojoj graničnoj vrednosti s. a vrh piramide je istovremeno i vrh kupe.Piramida i kupa V = V = π ⋅H 3 (R 2 + Rr + r 2 ) = πa  a 2  + 3  2  a2 2 a2   + 4 4   πa 3  1  2 1 3+ 2 + + = ⋅ πa 3 3 2 4 4 12   Primer 4. 14 . Tu granicu uzimamo za površinu omotača kupe.17). kad n neograničeno raste an teži nuli.

6π = 682 . H k : H 2k = 3 : 2 2 H k = 3H zk 3 H k = H zk 2 V = Vk +V zk 3 H zk 2 R =10 cm r = 4cm Hk = s =10 cm V zk = V zk X = R −r X =6 H H 2 2 V zk V zk =s −X 2 =100 − 36 (R 2 + R ⋅ r + r 2 ) 3 8π (100 + 40 +16 ) = 3 8π = 156 3 = 416 π πH H 2 = 64 H =8 1 2 R πH 3 1 Vk = ⋅100 π ⋅ 8 3 Vk = 266 . graditeljskim delatnostima. građevinarstvu i dr. U kupu je upisana pravilna zarubljena četvorostrana piramida tako da je donja osnova piramide upisana u donju osnovu kupe. a gornja osnova u gornju osnovu kupe. s = 5cm R = 5cm r = 2cm V zp = ? H B1 + B1 B2 + B2 3 4 V = 5 2 + 20 + 2 2 3 4 V = 7 2 + 20 3 V = ( ) ( ( ) ) 15 . ima praktičnu primenu u arhitekturi. Izračunati zapreminu piramide. Iz mnoštva takvih kombinacija izdvajam tri koje ću ilustrovati sa tri primera. a izvodnica s=10cm izračunati zapreminu tako nastalog tela.6πcm 3 Izvodnica prave zarubljene kupe je s=5 cm. a poluprečnici osnova su r=5 cm i r1=2 cm. Zarubljena kupa i kupa imaju iste osnove kojima se dodiruju.Piramida i kupa XI PRIMENA KUPE I PIRAMIDE Kombinacija geometrijskih tela obrađena u ovom radu.6π Vk = V = 416 π + 266 . Ako se visina kupe i zarubljene kupe odnose kao 3:2 i ako su poluprečnici osnova zarubljene kupe R=10cm i r=4cm.

obrće se oko hipotenuze. Odrediti površinu dobijenog tela. M 1 = rπa M1 P = M1 + M 2 P= 36 48 π + π M1 5 5 84 M2 P= πcm 2 5 M2 12 = ⋅ 3π 5 36 = πM 2 = rπb 5 12 = ⋅ 4π 5 48 = π 5 r = MC a 2 = C ⋅ AM AM = a2 9 = C 5 2 2 r 2 = a 2 − AM 144 12 9  r 2 = 32 −   = = 5 25 5  16 . b = 4cm .Piramida i kupa B1 = a 2 B2 = a12 2R = a 2 10 = a 2 a= 10 2 2 a =5 2 2r = a1 2 4 = a1 2 4 a1 = ⋅ 2 a1 = 2 2 2 2 H 2 = s2 − X 2 H 2 = 25 − 9 H = 16 H =4 2 X = R −r X =3 Pravougli trougao sa katetama dužine a = 3cm .

Dužina ivice kocke a .Piramida i kupa XII ZADACI 1. Površina dijagonalnog preseka te piramide jednaka je površini baze. aha 2 M = 2aha 3a M = 2a ⋅ 2 2 M = 3a M =4 B =a2 Pdp = a Pdp = 2 a =a Pdp = B M =? dH 2 dH 2 d =a 2 a2 = a2 = a 2H 2 H = a2 a 2 2 2a 2 a 2 2a 2 2 H = H = a ha 2 = H 2 +    2 2 2  2a   a  ha =   +   2   2 a2 ha 2 = 2a 2 + 4 2 8a 2 + a 2 4 2 9a ha 2 = 4 3a ha = 2 ha 2 = 3. Osnovna ivica pravilne četvorostrane piramide ima dužinu a . Izračunaj površinu pravilne trostrane piramide kod koje osnovna ivica ima dužinu 3m. Odrediti površinu omotače piramide. Centar gornje osnove kocke je vrh. a temena donje osnove su osnova temena četvorostrane piramide upisane u koku. 17 . Izračunaj površinu omotača piramide. a bočna 5m P = B +M a = 3m s = 5m 9 3 9 + 91 4 4 9 P= 3 + 91 m 2 4 P= ( ) a2 3 4 2 3 3 B= 4 9 3 B= 4 B= aha 2 4 3 91 M =3 2 2 9 M = 91 4 M =3 a ha 2 = s 2 −   2 3 ha 2 = 25 −   2 9 ha 2 = 25 − 4 2 2 100 − 9 4 91 ha 2 = 4 1 ha = 91 2 ha 2 = 2.

Visina pravilne četvorosrtane piramide je H=12 cm. 2 = 100 ± 784 = 100 ± 28 2 2 ha 1 = 36 ha 2 = 64 t = 36 t = 64 1 2 ha 1 = 6 ha 2 = 8 ha 2 = 100 − 5. a dijagonala njene osnove ima dužinu 8 cm.Piramida i kupa a=a H =a M? 4ah 2 M = 2ah M = M = 2a ⋅ M = a2 a 5 2 5 4. Odredi zapreminu piramide. 2 = 2 2 t −100 t + 2304 = 0 2 ha 12 = 36 ha 2 = 64 t1. s =10 cm M =144 cm 2 a =? ha = ? a h2 = a2 +   2 a2 h2 = a2 + 4 2 4a + a 2 h2 = 4 2 5a h2 = 4 a 5 h= 2 2 3aha 2 3aha 144 = 2 M = aha 48 = 2 aha = 96 96 a= ha 96 6 a1 = 16 a1 = 96 8 a 2 = 12 a2 = a  ha 2 = S 2 −   2 a2 ha 2 = 100 − 4 2  96    ha 2 = 100 −  ha   4      9216 ha 2 = 100 − 4ha 2 2 2304 − b ± b 2 − 4ac ha 2 t1. i površina omotača 144 cm2. 18 . 2 = 2a ha 4 −100 ha 2 + 2304 = 0 2 2 100 ± 10000 − 9216 ha = t t1. Izračunaj dužinu osnovne ivice i apotemu pravilne trostrane piramide ako je dužina bočne ivice 10 cm.

6m . Osnova piramide je pravougaonik. Odrediti površinu piramide. a dužina bočne ivice je 13 cm. Osnovne ivice pravilne četvorostrane zarubljene piramide imaju dužine a = 4. Izračunaj površinu i zapreminu pravilne četvorostrane zarubljene piramide ako je a = 13 cm . b = 10 cm i h = 8cm a =13 cm b =10 ca h =8cm P =? V =? P = B1 + B2 + M 2 P = a 2 + a1 + 2( a + a1 ) h P = 13 2 +12 + 2(13 +1)10 P = 169 +1 + 2 ⋅14 ⋅10 P = 170 + 280 P = 450 cm 2 H B1 + B1 B2 + B2 3 2 7 V = 169 + 169 +1 3 2 7 (170 +13 ) V = 3 2 7 V = 183 = 2 7 ⋅ 61 = 112 7cm 3 3 V = ( ) ( ) h2 = s2 − X 2 X 2 = s2 −h2 X 2 = 100 − 64 X 2 = 36 X =6 H 2 = s 2 − X 12 a1 = a − 2 x a1 = 13 −12 a1 = 1 H 2 10 2 − 6 2 H 2 = 28 H =2 7 ( ) X1 = 2 d1 − d 2 2 d1 = 10 2 d2 2 X1 = 6 2 H 2 = 100 − 36 ⋅ 2 8.Piramida i kupa B = a2 H =12 cm d = 8cm V =? d =a 2 2 6. a podnožje visine je u preseku dijagonale osnove. a = 6cm b =8cm s =13 cm V =?  8  B =   2 64 B= = 32 2 a= a= d 2 8 2 1 BH 3 1 V = ⋅ 32 ⋅12 3 V = 128 cm 3 V = 1 BH 3 B = ab 1 V = ⋅ 48 ⋅12 B = 6 ⋅ 8 3 B = 48 V = 4 ⋅ 48 V = V = 192 cm 3 d  H 2 = s2 −  2 2 H = 169 − 25 H 2 = 144 H = 12 2 d 2 = a2 +b2 d 2 = 36 + 64 d 2 = 100 d = 10 7. Apotema piramide je h=6 cm. 19 .6m i a1 = 2. Izračunaj zapreminu piramide: ako osnovne ivice imaju dužine 6 cm i 8 cm.

1 5 π 2 20 cm 1 BH 3 1 145 = r 2πH 3 1 2 145 = r πr 15 3 435 = r 2πr 15 V = 435 = r 3π 15 435 r3 = ≈ 3.29 +13 .16 ) P =3. Rezervoar dubine 3m ima obli zarubljene piramide čije su osnove pravougaonici. H = 3m a = 20 m b =10 m a1 = 30 m b1 =15 m V =? H B1 + B1 B2 + B2 3 3 V = 200 + 90000 + 450 3 V = 650 + 300 V = ( ) B = ab B = 20 ⋅10 ( ) B = 200 B1 = a1b1 B1 = 30 ⋅15 B1 = 450 V = 950 m = 9500 dm 3 3 10.29 =13 .16 11. a izvodnica je četiri puta veća od poluprečnika osnove. V =1 dm 45 3 s = 4r P =? P = B +M P = rπ( r +s ) P =3. Nađi zapreminu kupe. Odredi zapreminu prave kupe sa površinom osnove B=9π cm2 i površinom omotača M=24π cm2.32 cm 2 9. Koliko litara vode može da stane u rezervoar.16 + 6.29 π ⋅16 . Izračunaj površinu kupe.6m a1 = 2.6m h = 6cm P =? P = B1 + B2 + M 2 P = a 2 + a1 + 2( a + a 2 ) h P = 21.29 π(3. Osni presek prave kupe je jednakokraki trougao sa osnovicom dužine 12 cm i krakom dužine 10 cm.2 ⋅ 6 P = 21. Ivice gornje osnove imaju dužinu 30m i 15m.76 + 2 ⋅ 7.45 P =54 .29 π 15 H 2 = s 2 −r 2 H 2 = 4r 2 − r 2 H 2 ( ) =16 r 2 −r 2 H 2 =15 r 2 H = r 15 s = 4 ⋅ 3. 20 . a donja osnove 20m i 10m.4 P = 114 .Piramida i kupa a = 4.76 + 86 .16 + 6. a = 12 cm ⇒ a = 2r a r= b = 10 cm 2 V =? r =6 1 2 r πH 3 1 V = 36π ⋅ 8 3 V = 12π ⋅ 8 = 96πcm 3 V = H 2 = b2 −r 2 H 2 = 100 − 36 = 64 H =8 12. Zapremina prave kupe je V=145 dm3.

Izvodniva prave zarubljene kupe zaklapa sa osnovom ugao α =600.Piramida i kupa B = 9π cm 2 M = 24 π 2 cm V =? H H 2 2 1 2 r πH 3 1 V = 9π 55 3 V = 3π 55 cm 3 V = B = r 2π 9π = r π 2 M = rπs 24 π = 3πs s= 24 =8 3 r2 =9 r =3 = s −r 2 2 = 64 − 9 H = 55 13. Poluprečnici osnove prave zarubljene kupe su 3 cm i 7 cm. H =15 cm R =13 cm r = 5cm s =? s2 = (R −r) + H 2 2 s 2 = 64 + 225 = 289 s = 17 14.7 2 Pdp = 57 cm Pdp = H 2 = s 2 −( R − r ) H 2 = 49 −16 H = 33 H = 5. Odrediti dužinu izvodnice prave zarubljene kupe sa visinom H=15 cm i poluprečnicima osnove R=13 cm i r=5 cm. Odredi zapreminu i površinu kupe. r = 3cm R = 7cm s = 2cm P dp =? 2 R + 2r H 2 14 + 6 Pdp = ⋅ 5. a dužina izvodnice je 7cm. R = 9cm r = 3cm V = α = 60 0 V =? R 2 + Rr + r 2 3 12π V = ( 81 + 27 + 9) 3 V = 4π ⋅117 V = 468 πcm 3 πs ( ) α = 60 0 ⇒ β = 2( R − r ) β = 2 ⋅6 β = 12 P = π R2 + r 2 + ( R + r)s P = π ( 81 + 9 + 144 ) P = 234πcm 2 ( ) 21 . Poluprečnici osnove su R=9 cm i r=3 cm. Odrediti površinu osnog preseka.7 2 15.

R = 7 cm r = 2cm P =170 π 2 cm V =? V = R 2 + Rr + r 2 3 12π V = ( 49 + 14 + 4) 3 V = 4π ⋅ 67 V = 268πcm 3 H 2 = B2 −(R −r) H 2 = 13 2 − 5 2 H 2 = 169 − 25 H 2 = 144 H = 12 πH ( ) P = B1 + M + B2 P = π(R 2 + r 2 + ( R + r )s) 107 π = π ( 49 + 4 + 9 s ) 170 = 53 + 9 s 9 s = 170 − 53 9 s = 117 s= 117 = 13 9 P = R 2π + ( R + r )πs + r 2π 2 22 . a površina P=170π cm3. Odredi zapreminu prave zarubljene kupe ako su poluprečnici njenih osnova R=7 cm i r=2 cm.Piramida i kupa 16.

Piramida i kupa SADRŽAJ I Piramida II Zarubljena piramida III Površina piramide Površina zarubljene piramide IV Kavalijerijev princip V Zapremina piramide Zapremina zarubljene piramide VI Kupa VII Zarubljena kupa VIII Površina kupe Površina zarubljene kupe IX Zapremina kupe Zapremina zarubljene kupe X Uzajamni odnos kupe i piramide XI Primena kupe i piramide XII Zadaci 1 2 2 3 4 5 6 8 9 9 10 11 12 13 14 16 23 .

Piramida i kupa LITERATURA 1. godine 24 . godine 2.Beograd 1999.R. Matematika (za III razred srednje škole).Beograd 1969.Matematika (za III i IV razred gimnazije društveno-jezičkog smera). Stipanić. G.Paunić.Đ. Dr E.Tošić.Vojvodić.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful