СЕМИНАРСКИ РАД

тема:

Пирамида и Купа

Predmet:METODIKA NASTAVE MATEMATIKE 2 Profesor:ZORAN LUČIĆ

Student:Zećirović Hilmija Broj indeksa: 420/06

Piramida i kupa

ПИРАМИДА
Нека je n≥3, полиедар са n+1 страна од коих је jeдна nтроугао а све остале су троуглови назива се n-тострана пирамида (сл.1). Површ пирамиде се састоји од површи nтроугла A1,A2 ... An и дела површи роглја коју сачинјавају поврси троглова A1A2O, A2A3O,... An1AnO.Ова површ и део простора ограничен нјоме је пирамида.Површ пресеченог многоугла je основа или база пирамиде,дeo површи роглја саставлјен из површи троуглова je бочна површ или омотач пирамиде,површ сваког троугла je бочна страна пирамиде.Странице многоугла су ивице основе,троуглова по којима се секу бочне стране су боцне ивице пирамиде.Врх роглјасте површи у којој се сустичу бочне ивице је брх пирамиде. Постоје праве и косе пирамиде.Ако су све бочне ивице једнаких дужина,пирамида је прва,иначе је коса.Висина пирамиде је одстојанје врха од основе ако је пирамида права,око њене основе моње да се опише круг; подножје висине налази се у центру тог круга. ако је основа пирамиде правилан многоугао,пирамида је правилна.На пример,ако je у бази једнакостраничан тоугао пирамида је правилна тространа,ако је у бази квадрат,правилна четворострана,шестоугао правилна шестострана.

Висина бочне стране која полази из врха правилне пирамиде назива се апотема и одговара бочно страни.

2

Zarubljana piramida je prava ako je nastala od prave piramide a pravilna ako je nastala od pravilne piramide. Normala S1 S2 na ravni osnove naziva se visina zarubljena piramide. pravilni mnogouglovi. Visine odgovarajućih trapeza nazivaju se apoteme zarubljene piramide.Piramida i kupa Пирамиде чије су основе и бочне стране међусобом подударни једнакостранични троуглови и назива се правилан тетраедар. 3b). III POVRŠINA PIRAMIDE Površinu piramide obrazuju površina njene osnove i površina bočnih strana koje obrazuju omotač piramide. Ako sa B označimo površinu baze (osnove) piramide a sa M površinu njenog omotača onda je površina piramide: 3 . dok njen omotač sačinjavaju trapezi (sl. Budući da su obe osnove pravilne piramide. ЗАРУБЛЈЕНА ПИРАМИДА Ako se n-tostrana piramida preseče sa ravni koja je paralelna ravni osnove dobija se mnogougao homotetičan sa osnovom. 3a). Homotetički mnogouglovi jesu osnove zarubljene piramide. Deo piramide između tih homotetičkih površi jeste n-trostrana zarubljena piramida (sl. zaključujemo da omotač takve piramide čine jednakokraki trapezi.

M = n⋅ a +b h 2 Primer 1: Data je prava zarubljena piramida čije su osnove kvadrati (sl. označimo sa B1 i B2. odnosno moramo izračunati površine trapeza koji čine njen omotač. Prava pravilna četvorostrana piramida ima dužinu 4cm.13 ) POVRŠINA ZARUBLJENE PIRAMIDE Ako površine baze. Neka je a merni broj ivice donje osnove. a visinu 10 cm. Rešenje: H =10 cm a=4 cm.4). Izračunati njenu površinu. 4 .Piramida i kupa P = + B M Primer 1. Izračunati površinu piramide. Izračunati površinu jednakoivične trostrane piramide (pravilnog tetraedra) ako je poznata ivica a Rešenje: biće ah a2 3 i M =3 2 4 a 3 gde je h = prema tome imamo 2 a2 3 a⋅a 3 a2 3 P= +3 =4 4 2 4 B= P = a2 3 Primer 2.52 cm 2 ha =10 . b merni broj ivice gornje osnove i h merni broj visine bočne strane.19 sledi P = 16 + ( 2 ⋅ 4 ⋅10 . 2 B=a2 i M= 4 ah = 2ah 2 a Gde je ha 2 = H 2 +   2 ha = 100 + 4 P = a 2 + 2ah P = 97 . a površinu omotača sa M. njena površina biće: P = 1 + 2 + B B M Da bi smo izračunali omotač zarubljene piramide moramo izračunati pojedinačnu površinu svih bočnih strana. zarubljene piramide.

profesor Bolonjskog univerziteta i Galilejev učenik. Rešenje: Pošto je P = B1 + B2 + M Biće: a2 3 4 2 a 3 B1 = 3 ⋅ 2 3 ⋅16 3 B1 = 2 B1 = 24 3 B1 = 6 ⋅ a2 3 4 2 a 3 B2 = 3 ⋅ 2 3⋅4 3 B2 = 2 B2 = 6 3 B2 = 6 ⋅ M = 6⋅ a +b h 2 M = 3( a + b ) h M = 3 ⋅ 10 ⋅ 5 M = 150 pa je. 5 .5) ima apotemu h=5 cm. U delu "Geometrija nedeljivih" izložio je tadašnje saznanje matematičke analize. M = 4 P = B1 + B2 + M Primer 2. 6). dužinu donje ivice a=8 cm i dužinu gornje ivice osnove b=2 cm. tada su zapremine tih tela jednake(sl. Odigrao je značajnu ulogu u izračunavanju zapremine geometrijskih tela pomoću svog stava koji je u elementarnoj geometriji poznat kao Kavalijerijev princip i glasi: Ako se dva tela nalaze između paralelnih ravni i ako su jednake površine preseka ovih tela s ma kojom ravni koja je paralelna dvema ravnima.Piramida i kupa Rešenje površine piramide biće: a +b h 2 pa je dakle P = a 2 + b 2 + 2( a + b ) h 2 2 dalje je B1 = a . Pravilna šestostrana zarubljena piramida (sl. dakle P = B1 + B2 + M P = 24 3 + 6 3 +150 P = 30 3 +150 cm 2 P = 30 ( ( 3 + 5 cm 2 ) ) IV KAVALIJERIJEV PRINCIP Bonaventura Kavalijeri (1598-1647) bio je italijanski matematičar. B2 = b . geometrijski zasnovane. Izračunati njenu površinu.

Q i MN. Kako je V ( ρ ) = V ( ρ1 ) + V ( ρ 2 ) + . dakle. razložimo na tri trostrane piramide α .∆ n.ρ n sa zajedničkom visinom H.β i γ dobićemo tri jednake piramide.∆ 3. sve tri piramide su međusobno jednake: V(α )=V(β )=V(γ ) Očigledno je.ρ 3. Njena osnova je poligon koji se može razložiti na n trouglova ∆ 1..7) presecima MN.∆ 2. Piramide α i β su jednake. + P( ∆ n ) .... da svaku trostranu piramidu ρ možemo..+ P( ∆ n ) ] H ili V = 1 BH 3 P( ∆ k ) ⋅ H 3 k=1. Pošto je zapremina prizme BH biće: V ( ρ) = BH 3 tako da možemo reći da je zapremina trostrane piramide jednaka trećini proizvoda osnove i visine.. V(α )=V(β ).. + ..3. Neka je piramida ρ n-trostrana..Piramida i kupa V ZAPREMINA PIRAMIDE Ako pravu trostranu piramidu (sl.ρ 2.V ( ρ n ) i B = P( ∆1 ) + ( ∆ 2 ) + .. Prema tome. je jednak trouglu MQQ1) i jednake visine (duž spuštena normalno na ravan MQQ1M iz temena N1) jednake su takođe i piramide β i γ jer imaju jednake osnove (trouglovi N1Q1Q i NQN1 su jednaki) i zajedničku visinu (duž spuštenu normalno na ravana NQQ1 N1 iz temena M) tako da su i njihove zapremine jednake. jer imaju jednake osnove (trogao MM1Q... V ( ρk ) = to je V ( ρ ) = 13 [ P( ∆ 1 ) + P( ∆ 2 ) + . Q1.. a piramida se može razložiti na n trostranih piramida ρ 1. dvema njoj jednakim trostranim piramidama dopuniti do trostrane prizme koa će sa datom piramidom imati jednaku osnovu B i visinu H.. tj.n 6 .2.

Površina osnove prave pravilne četvorostrane piramide je 16cm2.Piramida i kupa iz čega zaključujemo da je zapremina svake piramide jednaka trećini proizvoda osnove i visine. Rešenje:Pošto je B = a 2 biće 16 = a 2 odakle sledi da je a = 4cm M = 4 Da bismo aha ⇒ 40 = 8ha ⇒ ha = 5cm 2 izračunali 2 H koristimo Pitagorinu a 2 teoremu H 2 = ha −   i dobijamo H = 21 2 Prama tome zapremina će biti V = BH = ⋅16 21 1 3 1 3 ZAPREMINA ZARUBLJENE PIRAMIDE Neka je data zarubljena piramida (a) (sl. Pošto je zapremina zarubljene piramide jednaka razlici zapremina dveju "punih" piramida. Primer 1. a druge sa površinom osnove B2 i visinom X tada je: V ( a) = imamo B1 ( H + X ) B2 X B1 H ( B1 − B2 ) X − = − 3 3 3 3 2 2 B1 : B2 = ( H + X ) : X 7 . visinom H i x odstojanjem vrha O odgovarajuće piramide MNQSO od gornje osnove zarubljene piramide. Izračunati njenu zapreminu. Izračunati zapreminu pravilnog tetraedra ako je data njegova ivica a (sl. sa osnovama B1 i B2 . pa koristeći poznatu osobinu težišta i Pitagorinu teoremu za visinu tetraedra dobijamo H = MS − MT 2 2 2 2 a 3  a2 2a 2  = a2 − = a − ⋅ = 3 2  3 3   2 2 tj. Rešenje: Pošto je trougao MNQ jednakostraničan biće : B= a2 3 4 tačka T je težište tog trougla.8). a površina njenog omotača 40 cm2. jedne sa površinom osnove B1 i visinom H+X.9). H = 2a 2 a 2 = 3 3 prema tome zapremina tetraedra će biti V = 1 1 a2 ⋅ 3 a 2 a3 2 BH = ⋅ ⋅ = 3 3 4 12 3 Primer 2.

a bočne ivice su bočne ivice piramide.Piramida i kupa ili B1 : B2 = ( H + X ) : X odatle je X = H B2 B1 − B2 Kada ovu vrednost sa X stavimo u obrazac za V ( a ) . c = 2cm . a = 8cm c = 2cm . a bočne b. Primer 1. Pravilna četvorostrana zarubljene piramida ima visinu H i apotemu h. h = 5cm Rešenje. 8 . osnovne ivice su dijagonale osnova piramide. Ako je sledi: B1 = a 2 B1 = 8 2 B1 = 64 V = H B1 + B1 B2 + B2 3 ( ) h = 5cm B2 = C 2 B2 = 2 2 B2 = 4 V=? Da bismo dobili visinu piramide koristimo trapez (osni) presek čija je visina jednaka visini piramide. Izračunaj zapreminu zarubljene piramide ako je a = 8cm . a njihove osnove su: gornja i donja osnova zarubljene piramide i geometrijska sredine tih osnova. imaćemo B H ( B − B2 ) H B2 V ( a) = 1 − 1 3 3 B1 − B2 ( odnosno i konačno V ( a) = V = B1 H − 3 ( ) B1 − B2 3 B1 − B2 ( )( B1 + B2 H B2 ) ) H B1 + B1 B2 +B2 3 ( ) Iz toga možemo zaključiti da je zapremina zarubljene piramide jednaka zbiru zapremina triju piramida kojima je visina jednaka visini zarubljene piramide. Dužine osnovnih ivica su a i c.

Osa prave kupe je ujedno i njena visina. 10a) Kupa je prava ako je osa normalna na ravan osnove.10b) Deo presečene ravni ograničen konusnom površi (krug) je osnova kupe.Piramida i kupa d =a 2 d =8 2 d1 = c 2 d1 = 2 2 X1 = d − d1 =3 3 2 sa slike se vidi da je: x= a −c 2 6 x= 2 x =3 Iz osenčenog trougla sledi b2 = h2 + x2 H =b −X 2 2 2 1 b 2 = 25 + 9 b 2 = 34 b = 34 H 2 = 34 − 27 = 7 H = 7 Zapremina zarubljene piramide je 7 ( 64 +16 + 4) 3 7 V = 96 = 32 7 cm 3 3 V = VI KUPA Geometrijsko telo ograničeno pravom konusnom površi i jednom ravni koja ne prolazi kroz vrh površi. inače je kosa (sl. Izvodnice konusne površi koje pripadaju omotaču kupe nazivaju se izvodnice kupe. 9 . Rastojanje između vrha i ravni osnove kupe je visina kupa. a duž koja spaja vrh sa središtem osnove osa kupe. a deo konusne površi između vrha i osnove je omotač kupe. a normalna je na njenu osu. naziva se prava kupa (sl.

Kao obrtna tela.12b). H visina.Piramida i kupa VII ZARUBLJENA KUPA Telo koje nastaje presecanjem kupaste površi sa dve ravni naziva se zarubljena kupa (sl. VIII POVRŠINA KUPE Neka je r poluprečnik osnove kupe. površina kupe je zbir površine njene osnove i površine njenog omotača. osnovama i delom konusne površi između njih koja čini omotač zarubljene kupe. Zarubljena kupa je prava ako je nastala od prave kupe. a kome je odgovarajući luk jednak obimu osnove kupe (sl. Ako je B površina baze (osnove). kupa se dobija obrtanjem pravouglog trougla oko jedne njegove katete (sl.13b). poluprečnika s. 11) Ona je ograničena dvema kružnim površima. tzv. a M površina omotača. 12a).13a). a zarubljena kupa obrtanjem pravouglog trapeza oko stranice na koju naležu pravi uglovi (sl. tako da je 2 10 . a s izvodnica (sl. Prava koja spaja središta osnova i koja je ujedno i visina prave zarubljene kupe naziva se osa zarubljene kupe. Može se pokazati da se omotač kupe može uvek razviti u deo ravne površi koja ima oblik kružnog isečka. tada je: P = + B M Jasno je B = r π .

kao što pokazuje (sl. M = ( R + r ) ⋅ πs prema tome P = R 2π + ( R + r )πs + r 2π Odnosno površina zarubljene piramide je: P =π R2 +( R +r ) ⋅ s +r 2 ( ) Primer 1.Piramida i kupa 2rπs = rπs 2 prema tome P = r 2π + rπs M = odnosno površina kupe je P = r π (r + s) U slučaju da je izvodnica s jednaka prečniku osnove S = 2r onda je M = 2r 2π i P = 3r 2π . tako da je osni presek kupe jednakostranični trougao (sl.15b).14) i obično se takva kupa zove jednakostranična kupa. B2 površina gornje osnove i M površina omotača onda je: P = 1 + B M + 2 B 2 2 Jasno je B1 = R π i B2 = r π . Rešenje: Koda jednakostranične kupe S = 2r Po Pitagorinoj teoremi 11 . POVRŠINA ZARUBLJENA KUPE Neka je R poluprečnik donje osnove. Odrediti njenu površinu. r poluprečnik gornje osnove.15a) površina zarubljene kupe ja zbir površina njenih osnova i površine njenog omotača. Može se pokazati da se omotač zarubljene kupe uvek može razviti u deo ravne površi koji je jednak razlici površina dvaju kružnih isečaka. h visina i s izvodnica zarubljene kupe (sl. Visina jednakostranične kupe je H. Ako je B1 površina donje osnove.

Rešenje: Dužina izvodnice je. Izračunati površinu prave zarubljene kupe visine H=3cm i sa poluprečnicima osnove R=6 i r=2. V = 1 2 r πH 3 12 . s = 9 +16 = 5cm po formuli za površinu P = π ( 6 2 + 8 ⋅ 5 + 2 2 ) = 80π P = 80πcm 2 IX ZAPREMINA KUPE Ako kupu i piramidu sa osnovama jednakih površina koje leže u istoj ravni α i sa jednakim visinama H presečemo sa ravni β koja je paralelna ravni α prema Kavalirijevom principu uvidećemo da kupa i piramida imaju jednake zapremine (sl.Piramida i kupa H 2 = ( 2r ) 2 − r 2 H 2 = 4r 2 − r 2 H 2 = 3r 2 odatle je r2 = H2 3 H r= 3 2H 3 pošto je s=2r biće s = P = rπ ( r + s ) H 2H  π +    3  3 3 H2 2H 2 P= π+ π 3 3 3H 2 P= π 3 P = H 2π P= H Primer 2. Vk = Vpir = 1 BH 3 tj. s = H 2 + ( R − r ) 2 tj.16). Iz toga zaključujemo da je zapremina kupe jednaka trećini proizvoda površine osnove i visine.

41 zapremina će biti 1 2 r πH 3 1 V = 9π 7. Odrediti zapreminu prave kupe sa površinom osnove B=9π cm2 i površinom omotača M=24π cm2. Data je kocka sa ivicom dužine a . Prema formuli za 2 zapreminu 13 . Oko donje osnovice kocke opisana je kružnica.14) s=2r pa je H =r 3 odakle je V = r 3π 3 3 ZAPREMINA ZARUBLJENE KUPE Ako zarubljenu kupu dopunimo do kupe sa vrhom V (sl. Te kružnice određuju donju i gornju osnovu jedne zarubljene kupe. r=3 M=24π cm2 prema formuli M= rπ s sledi 24π =3π s. Rešenje: Po formuli za zapreminu 1 2 r πH biće 3 1 V = ⋅12 2 π ⋅18 3 V = 864 πcm 3 V = Primer 2.17) zapremina zarubljene kupe biće jednaka razlici zapremina dve kupe – jedne sa poluprečnikom osnove R i visinom (0V)=H+X i druge sa poluprečnikom osnove Vr i visinom (01V)=X.41 3 V = 22 . Odrediti zapreminu prave kupe poluprečnika osnove r=12 cm i visine H=18 cm.Piramida i kupa U slučaju da imamo jednakostraničnu kupu (sl. a u gornju osnovu upisana je kružnica. tako da je zapremina V = 1 2 1 1 R π ( H + X ) − r 2πX = π ( R 2 H + R 2 X − r 2 X ) = 3 3 3 2 1 X r   1  πH  R 2 + R − r 2  = πH  R 2 + (R 2 − r 2 )  3 H r −R   3   ( ) i konačno V = π H 3 (R 2 + Rr + r 2 ) Primer 1. a poluprečnik gornje osnove 2 r= a .3π 3 cm V = Primer 3. Rešenje: B=9π cm2 prema formuli B=r2π sledi 9π = r2π . Odredi njenu zapreminu. s=8 prema Pitagorinoj teoremi visina će biti H = s 2 − r 2 = 7. Rešenje: Visina kupe je H= a poluprečnik donje osnove R= a 2 .

Prema tome. hn teži svojoj graničnoj vrednosti s. Rešenje: Iz formule P = π ( R 2 + ( R + r ) s + r 2 ) 170 π = π ( 49 + 9 s + 4 ) sledi 170 = 53 + 9 s 9 s =117 s =13 prema Pitagorinoj teoremi H =  2R − r  s 2 −   2  2 H = 169 − 36 H = 133 H = 11. Tu granicu uzimamo za površinu omotača kupe. Ako temena pravouglog mnogougla ABCDE. a razlika s=hn takođe teži nuli pri tome. Kada se broj n stranica upisanog pravilnog mnogougla neograničeno udvostručava njegov obim Pn teži granici koja je jednaka obimu kružnice u koju je mnogougao upisan. spojimo sa vrhom kupe V dobićemo pravilnu piramidu upisanu u kupu.17).3 π ⋅ 67 = 259 . kad n neograničeno raste an teži nuli.3 π ( 49 + 14 + 4) = 11.Piramida i kupa V = V = π ⋅H 3 (R 2 + Rr + r 2 ) = πa  a 2  + 3  2  a2 2 a2   + 4 4   πa 3  1  2 1 3+ 2 + + = ⋅ πa 3 3 2 4 4 12   Primer 4. kažemo da je piramida upisana u kupu (sl. Apotema piramide hn teži pri tome granici koja je jednaka dužini izvodnice s=(VB) kupe. 14 .6 zapremina će biti πH 2 2 V = 3 (R + Rr + r 6 6 ) = 11. a površina P=170π cm2. koji je upisan u osnovu prave kupe. Odredi zapreminu prave zarubljene kupe ako su poluprečnici njenih osnova R=7cm i r=2cm. a vrh piramide je istovremeno i vrh kupe. Površina Pn hn omotača piramide teži granici koja je jednaka poluproizvodu 2 obima osnove i apoteme kupe.06πcm 3 X UZAJAMNI ODNOS KUPE I PIRAMIDE Ako je osnova piramide mnogougao upisan u osnovu kupe.

s = 5cm R = 5cm r = 2cm V zp = ? H B1 + B1 B2 + B2 3 4 V = 5 2 + 20 + 2 2 3 4 V = 7 2 + 20 3 V = ( ) ( ( ) ) 15 . a izvodnica s=10cm izračunati zapreminu tako nastalog tela. Zarubljena kupa i kupa imaju iste osnove kojima se dodiruju. građevinarstvu i dr. Iz mnoštva takvih kombinacija izdvajam tri koje ću ilustrovati sa tri primera. graditeljskim delatnostima. H k : H 2k = 3 : 2 2 H k = 3H zk 3 H k = H zk 2 V = Vk +V zk 3 H zk 2 R =10 cm r = 4cm Hk = s =10 cm V zk = V zk X = R −r X =6 H H 2 2 V zk V zk =s −X 2 =100 − 36 (R 2 + R ⋅ r + r 2 ) 3 8π (100 + 40 +16 ) = 3 8π = 156 3 = 416 π πH H 2 = 64 H =8 1 2 R πH 3 1 Vk = ⋅100 π ⋅ 8 3 Vk = 266 . Izračunati zapreminu piramide. a gornja osnova u gornju osnovu kupe.6π Vk = V = 416 π + 266 . ima praktičnu primenu u arhitekturi.6π = 682 . U kupu je upisana pravilna zarubljena četvorostrana piramida tako da je donja osnova piramide upisana u donju osnovu kupe. Ako se visina kupe i zarubljene kupe odnose kao 3:2 i ako su poluprečnici osnova zarubljene kupe R=10cm i r=4cm.6πcm 3 Izvodnica prave zarubljene kupe je s=5 cm.Piramida i kupa XI PRIMENA KUPE I PIRAMIDE Kombinacija geometrijskih tela obrađena u ovom radu. a poluprečnici osnova su r=5 cm i r1=2 cm.

obrće se oko hipotenuze.Piramida i kupa B1 = a 2 B2 = a12 2R = a 2 10 = a 2 a= 10 2 2 a =5 2 2r = a1 2 4 = a1 2 4 a1 = ⋅ 2 a1 = 2 2 2 2 H 2 = s2 − X 2 H 2 = 25 − 9 H = 16 H =4 2 X = R −r X =3 Pravougli trougao sa katetama dužine a = 3cm . M 1 = rπa M1 P = M1 + M 2 P= 36 48 π + π M1 5 5 84 M2 P= πcm 2 5 M2 12 = ⋅ 3π 5 36 = πM 2 = rπb 5 12 = ⋅ 4π 5 48 = π 5 r = MC a 2 = C ⋅ AM AM = a2 9 = C 5 2 2 r 2 = a 2 − AM 144 12 9  r 2 = 32 −   = = 5 25 5  16 . b = 4cm . Odrediti površinu dobijenog tela.

Dužina ivice kocke a . Površina dijagonalnog preseka te piramide jednaka je površini baze. Centar gornje osnove kocke je vrh. Odrediti površinu omotače piramide. aha 2 M = 2aha 3a M = 2a ⋅ 2 2 M = 3a M =4 B =a2 Pdp = a Pdp = 2 a =a Pdp = B M =? dH 2 dH 2 d =a 2 a2 = a2 = a 2H 2 H = a2 a 2 2 2a 2 a 2 2a 2 2 H = H = a ha 2 = H 2 +    2 2 2  2a   a  ha =   +   2   2 a2 ha 2 = 2a 2 + 4 2 8a 2 + a 2 4 2 9a ha 2 = 4 3a ha = 2 ha 2 = 3. Osnovna ivica pravilne četvorostrane piramide ima dužinu a . Izračunaj površinu pravilne trostrane piramide kod koje osnovna ivica ima dužinu 3m. Izračunaj površinu omotača piramide. 17 . a temena donje osnove su osnova temena četvorostrane piramide upisane u koku. a bočna 5m P = B +M a = 3m s = 5m 9 3 9 + 91 4 4 9 P= 3 + 91 m 2 4 P= ( ) a2 3 4 2 3 3 B= 4 9 3 B= 4 B= aha 2 4 3 91 M =3 2 2 9 M = 91 4 M =3 a ha 2 = s 2 −   2 3 ha 2 = 25 −   2 9 ha 2 = 25 − 4 2 2 100 − 9 4 91 ha 2 = 4 1 ha = 91 2 ha 2 = 2.Piramida i kupa XII ZADACI 1.

2 = 2 2 t −100 t + 2304 = 0 2 ha 12 = 36 ha 2 = 64 t1. 2 = 100 ± 784 = 100 ± 28 2 2 ha 1 = 36 ha 2 = 64 t = 36 t = 64 1 2 ha 1 = 6 ha 2 = 8 ha 2 = 100 − 5. a dijagonala njene osnove ima dužinu 8 cm. Odredi zapreminu piramide.Piramida i kupa a=a H =a M? 4ah 2 M = 2ah M = M = 2a ⋅ M = a2 a 5 2 5 4. 2 = 2a ha 4 −100 ha 2 + 2304 = 0 2 2 100 ± 10000 − 9216 ha = t t1. Visina pravilne četvorosrtane piramide je H=12 cm. i površina omotača 144 cm2. s =10 cm M =144 cm 2 a =? ha = ? a h2 = a2 +   2 a2 h2 = a2 + 4 2 4a + a 2 h2 = 4 2 5a h2 = 4 a 5 h= 2 2 3aha 2 3aha 144 = 2 M = aha 48 = 2 aha = 96 96 a= ha 96 6 a1 = 16 a1 = 96 8 a 2 = 12 a2 = a  ha 2 = S 2 −   2 a2 ha 2 = 100 − 4 2  96    ha 2 = 100 −  ha   4      9216 ha 2 = 100 − 4ha 2 2 2304 − b ± b 2 − 4ac ha 2 t1. 18 . Izračunaj dužinu osnovne ivice i apotemu pravilne trostrane piramide ako je dužina bočne ivice 10 cm.

Osnovne ivice pravilne četvorostrane zarubljene piramide imaju dužine a = 4.Piramida i kupa B = a2 H =12 cm d = 8cm V =? d =a 2 2 6. a = 6cm b =8cm s =13 cm V =?  8  B =   2 64 B= = 32 2 a= a= d 2 8 2 1 BH 3 1 V = ⋅ 32 ⋅12 3 V = 128 cm 3 V = 1 BH 3 B = ab 1 V = ⋅ 48 ⋅12 B = 6 ⋅ 8 3 B = 48 V = 4 ⋅ 48 V = V = 192 cm 3 d  H 2 = s2 −  2 2 H = 169 − 25 H 2 = 144 H = 12 2 d 2 = a2 +b2 d 2 = 36 + 64 d 2 = 100 d = 10 7. Osnova piramide je pravougaonik.6m i a1 = 2. b = 10 cm i h = 8cm a =13 cm b =10 ca h =8cm P =? V =? P = B1 + B2 + M 2 P = a 2 + a1 + 2( a + a1 ) h P = 13 2 +12 + 2(13 +1)10 P = 169 +1 + 2 ⋅14 ⋅10 P = 170 + 280 P = 450 cm 2 H B1 + B1 B2 + B2 3 2 7 V = 169 + 169 +1 3 2 7 (170 +13 ) V = 3 2 7 V = 183 = 2 7 ⋅ 61 = 112 7cm 3 3 V = ( ) ( ) h2 = s2 − X 2 X 2 = s2 −h2 X 2 = 100 − 64 X 2 = 36 X =6 H 2 = s 2 − X 12 a1 = a − 2 x a1 = 13 −12 a1 = 1 H 2 10 2 − 6 2 H 2 = 28 H =2 7 ( ) X1 = 2 d1 − d 2 2 d1 = 10 2 d2 2 X1 = 6 2 H 2 = 100 − 36 ⋅ 2 8. Izračunaj zapreminu piramide: ako osnovne ivice imaju dužine 6 cm i 8 cm.6m . Odrediti površinu piramide. a podnožje visine je u preseku dijagonale osnove. Izračunaj površinu i zapreminu pravilne četvorostrane zarubljene piramide ako je a = 13 cm . 19 . Apotema piramide je h=6 cm. a dužina bočne ivice je 13 cm.

29 π ⋅16 .16 ) P =3.4 P = 114 . a = 12 cm ⇒ a = 2r a r= b = 10 cm 2 V =? r =6 1 2 r πH 3 1 V = 36π ⋅ 8 3 V = 12π ⋅ 8 = 96πcm 3 V = H 2 = b2 −r 2 H 2 = 100 − 36 = 64 H =8 12.16 + 6.29 =13 .2 ⋅ 6 P = 21. Nađi zapreminu kupe.32 cm 2 9.16 11.45 P =54 .16 + 6.6m a1 = 2. H = 3m a = 20 m b =10 m a1 = 30 m b1 =15 m V =? H B1 + B1 B2 + B2 3 3 V = 200 + 90000 + 450 3 V = 650 + 300 V = ( ) B = ab B = 20 ⋅10 ( ) B = 200 B1 = a1b1 B1 = 30 ⋅15 B1 = 450 V = 950 m = 9500 dm 3 3 10. a izvodnica je četiri puta veća od poluprečnika osnove.76 + 86 . Odredi zapreminu prave kupe sa površinom osnove B=9π cm2 i površinom omotača M=24π cm2. 20 .29 π 15 H 2 = s 2 −r 2 H 2 = 4r 2 − r 2 H 2 ( ) =16 r 2 −r 2 H 2 =15 r 2 H = r 15 s = 4 ⋅ 3. Ivice gornje osnove imaju dužinu 30m i 15m. Osni presek prave kupe je jednakokraki trougao sa osnovicom dužine 12 cm i krakom dužine 10 cm.1 5 π 2 20 cm 1 BH 3 1 145 = r 2πH 3 1 2 145 = r πr 15 3 435 = r 2πr 15 V = 435 = r 3π 15 435 r3 = ≈ 3. Zapremina prave kupe je V=145 dm3.29 π(3. a donja osnove 20m i 10m. Rezervoar dubine 3m ima obli zarubljene piramide čije su osnove pravougaonici. Koliko litara vode može da stane u rezervoar. Izračunaj površinu kupe.76 + 2 ⋅ 7.6m h = 6cm P =? P = B1 + B2 + M 2 P = a 2 + a1 + 2( a + a 2 ) h P = 21.29 +13 . V =1 dm 45 3 s = 4r P =? P = B +M P = rπ( r +s ) P =3.Piramida i kupa a = 4.

Odrediti dužinu izvodnice prave zarubljene kupe sa visinom H=15 cm i poluprečnicima osnove R=13 cm i r=5 cm.7 2 Pdp = 57 cm Pdp = H 2 = s 2 −( R − r ) H 2 = 49 −16 H = 33 H = 5.Piramida i kupa B = 9π cm 2 M = 24 π 2 cm V =? H H 2 2 1 2 r πH 3 1 V = 9π 55 3 V = 3π 55 cm 3 V = B = r 2π 9π = r π 2 M = rπs 24 π = 3πs s= 24 =8 3 r2 =9 r =3 = s −r 2 2 = 64 − 9 H = 55 13. H =15 cm R =13 cm r = 5cm s =? s2 = (R −r) + H 2 2 s 2 = 64 + 225 = 289 s = 17 14. Odredi zapreminu i površinu kupe. r = 3cm R = 7cm s = 2cm P dp =? 2 R + 2r H 2 14 + 6 Pdp = ⋅ 5. R = 9cm r = 3cm V = α = 60 0 V =? R 2 + Rr + r 2 3 12π V = ( 81 + 27 + 9) 3 V = 4π ⋅117 V = 468 πcm 3 πs ( ) α = 60 0 ⇒ β = 2( R − r ) β = 2 ⋅6 β = 12 P = π R2 + r 2 + ( R + r)s P = π ( 81 + 9 + 144 ) P = 234πcm 2 ( ) 21 . Poluprečnici osnove prave zarubljene kupe su 3 cm i 7 cm.7 2 15. Poluprečnici osnove su R=9 cm i r=3 cm. Izvodniva prave zarubljene kupe zaklapa sa osnovom ugao α =600. a dužina izvodnice je 7cm. Odrediti površinu osnog preseka.

Odredi zapreminu prave zarubljene kupe ako su poluprečnici njenih osnova R=7 cm i r=2 cm. R = 7 cm r = 2cm P =170 π 2 cm V =? V = R 2 + Rr + r 2 3 12π V = ( 49 + 14 + 4) 3 V = 4π ⋅ 67 V = 268πcm 3 H 2 = B2 −(R −r) H 2 = 13 2 − 5 2 H 2 = 169 − 25 H 2 = 144 H = 12 πH ( ) P = B1 + M + B2 P = π(R 2 + r 2 + ( R + r )s) 107 π = π ( 49 + 4 + 9 s ) 170 = 53 + 9 s 9 s = 170 − 53 9 s = 117 s= 117 = 13 9 P = R 2π + ( R + r )πs + r 2π 2 22 . a površina P=170π cm3.Piramida i kupa 16.

Piramida i kupa SADRŽAJ I Piramida II Zarubljena piramida III Površina piramide Površina zarubljene piramide IV Kavalijerijev princip V Zapremina piramide Zapremina zarubljene piramide VI Kupa VII Zarubljena kupa VIII Površina kupe Površina zarubljene kupe IX Zapremina kupe Zapremina zarubljene kupe X Uzajamni odnos kupe i piramide XI Primena kupe i piramide XII Zadaci 1 2 2 3 4 5 6 8 9 9 10 11 12 13 14 16 23 .

Beograd 1969.Tošić. Matematika (za III razred srednje škole).R. godine 24 .Paunić. Dr E.Vojvodić.Piramida i kupa LITERATURA 1.Beograd 1999. Stipanić.Đ. G. godine 2.Matematika (za III i IV razred gimnazije društveno-jezičkog smera).